دانشکده علوم
پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته‌ی
زیست شناسی- سیستماتیک و اکولوژی گیاهی
مطالعه فلورستیکی و زیستگاهی منطقه آبدر،شهرستان شهربابک، استان کرمان
به کوشش
سمیه عباسی رزگله
استاد راهنما
دکتر احمد رضا خسروی
شهریور 1393
تقدیم به:
خدایی که آفرید
جهان را، انسان را،
عقل را، علم را،
معرفت را، عشق را
و به کسانی که عشقشان را در وجودم دمید.
سپاسگزاری
شکر شایان نثار ایزد منان که توفيق را رفیق راهم ساخت تا اين پایان‌نامه را به پايان برسانم. اکنون که این رساله به پایان رسیده است بر خود فرض می‌دانم که از استاد ارجمند جناب آقای دکتر احمدرضا خسروی، استاد راهنما، که در طول نگارش این مجموعه با راهنمایی‌های عالمانه و به‌جایشان، سکان‌دار شایسته‌ای در هدایت این پایان‌نامه بوده‌اند، کمال سپاس را داشته باشم.
از جناب آقای دکتر ساسان محسن زاده هم به عنوان استاد مشاور وهم استادی که من افتخار شاگردی ایشان را داشته‌ام صمیمانه سپاسگزارم .
از جناب آقای دکتر صادقی که زحمت داوری این پایان‌نامه با ایشان بوده است، نیز متشکرم.
خالصانه ترین سپاسگزاریم را به پدر، مادر، برادر و خواهران عزیزم تقدیم می‌کنم که حضورشان در مراحل مختلف این تحقیق، به ویژه در انجام مطالعات صحرایی، اینجانب را همراهی و یاری کردند، صمیمانه تشکر می‌کنم و همچنین از همراه زندگی‌ام که در به پایان رساندن این پایان‌نامه مرا یاری کردند تشکر می‌کنم.
بسیار بجاست از همه همکلاسی‌ها و دوستان عزیزم که در این دو سال، بهترین لحظات را در کنارشان سپری کردم و تمام کسانی‌که به نحوی مرا در انجام این رساله یاری دادند، تشکر کنم
چکیده
مطالعه فلورستیکی و زیستگاهی منطقه آبدر،
شهرستان شهربابک، استان کرمان
به کوشش
سمیه عباسی رزگله
بررسی فلور یک منطقه جزء مطالعات پایه‌ای است که یافته‌های حاصل از آن به عنوان اطلاعات پایه در علوم مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. هدف از این تحقیق نیز معرفی فلور منطقه آبدر در شهرستان شهربابک، استان کرمان است. دامنه ارتفاعی منطقه از 2347 تا 3147 متر بالاتر از سطح دریا را شامل می‌شود. روش جمع‌آوری گیاهان منطقه، روش مرسوم در مطالعات فلورستیک منطقه‌ای بوده است. نمونه‌های گیاهی در سال‌های 1391 تا 1393 جمع‌آوری و شناسایی شد. در این مطالعه در مجموع 413 نمونه از منطقه جمع‌آوری گردید . بررسی فلور این منطقه 222 گونه که به 47 تیره و 163 جنس تعلق داشتند را نشان می‌دهد. گیاهان گل‌دار در منطقه غالب بودند که گیاهان دولپه با 40 تیره، 140 جنس و 194 گونه متنوع‌ترین بوده و پس از آن گیاهان تک‌لپه‌ای با 6 تیره، 22 جنس و 27 گونه قرار می‌گیرد. غنی‌ترین تیره از نظر تعداد گونه و جنس، تیره Asteraceae (18 جنس 24 گونه) است و پس از آن تیره‌های Brassicaceae (18 جنس و 23 گونه)، Lamiaceae (12 جنس و 19 گونه) و Poaceae (14 جنس و 18 گونه)، قرار می‌گیرند. در این بررسی تروفیت‌ها بیشترین درصد شکل زیستی را دارا بودند. منطقه آبدر از نظر جغرافیایی به ناحیه ایران-تورانی تعلق دارد که با توجه به نتایج حاصل که 64 درصد از گونه‌ها را گونه‌های ایران-تورانی تشکیل می‌دهند این مطلب تایید می‌شود. زیستگاه‌ غالب منطقه بوته‌زار با 51 درصد است از دیگر زیستگاه‌های منطقه می‌توان زیستگاه با پوشش تنک (14 درصد)، زیستگاه احداثی زراعی (25 درصد) و زیستگاه آب‌های جاری موقت (10 درصد) نام برد و پوشش گیاهی غالب منطقه Artemisia aucheri Boiss. است.
واژه‌های کلیدی: منطقه آبدر، شهربابک، کرمان، مطالعه فلورستیکی و زیستگاهی
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1-کلیات ………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-2-تعریف فلور و فلورستیک …………………………………………………………………………………………….. 3
1-3 تعریف زیستگاه ……………………………………………………………………………………………………………. 3
1-4 پیشینه پژوهش‌های فلورستیک در ایران……………………………………………………………………….. 4
1-5 منابع شناسایی فلور ایران ……………………………………………………………………………………………. 6
1-6 نواحی فلورستیک ایران ……………………………………………………………………………………………….. 7
1-7 معرفی استان کرمان ……………………………………………………………………………………………………. 9
1-7-1- آب و هوای استان کرمان …………………………………………………………………………………… 11
1-8- معرفی منطقه مورد مطالعه …………………………………………………………………………………….. 11
1-8-1- موقعیت جغرافیایی شهربابک …………………………………………………………………………….. 11
1-8-2- آب و هوای شهربابک …………………………………………………………………………………………. 12
عنوان صفحه
1-8-3- زمین‌شناختی كمربند (اروميه – بزمان) ……………………………………………………………. 13
1-8-4- مهم‌ترین پدیده‌های ژئوتوريسمي كمربند اروميه- بزمان در محدوده شهرستان شهربابک …………………………………………………………………………………………………………………………. 14
1-9- ویژگی‌های منطقه آبدر ………………………………………………………………………………………….. 15
1-10- اهداف و ضرورت انجام پروژه: ……………………………………………………………………………… 17
فصل دوم: مواد و روش‌ها
2-1 مطالعات صحرایی ……………………………………………………………………………………………………. 19
2-2- مطالعات آزمایشگاهی ……………………………………………………………………………………………. 20
2-2-1- شناسایی نمونه‌ها ……………………………………………………………………………………………… 20
2-2-2- شناسایی شکل زیستی هر گونه ……………………………………………………………………….. 21
2-2-3- تعیین کرولوژی گونه‌ها ……………………………………………………………………………………… 22
2-2-4- شناسایی زیستگاه‌ها ………………………………………………………………………………………….. 22
2-2-5- تعیین پوشش گیاهی منطقه …………………………………………………………………………….. 23
2-2-6- تهیه بانک اطلاعات ……………………………………………………………………………………………. 24
2-2-7- تهیه برچسب‌های شناسایی نمونه‌ها …………………………………………………………………. 25
عنوان صفحه
2-2-8- انتقال نمونه‌ها به هرباریوم …………………………………………………………………………………. 25
فصل سوم: نتایج
3-1- نتایج مطالعات فلوریستیکی ……………………………………………………………………………………. 28
3-2- زیستگاه‌های موجود در منطقه‌ی آبدر ……………………………………………………………………. 38
3-3- ریز زیستگاه‌های موجود در منطقه …………………………………………………………………………. 40
3-4- پوشش کیاهی منطقه ……………………………………………………………………………………………… 41
فصل چهارم: بحث و بررسی داده‌ها
4-1- عوامل انتشار گونه‌ها در منطقه موردمطالعه ………………………………………………………….. 44
4-1-1- ارتفاع …………………………………………………………………………………………………………………. 46
4-1-2- جهت شیب ………………………………………………………………………………………………………… 48
4-1-3- اقلیم …………………………………………………………………………………………………………………… 50
4-1-4- عوامل زیستی …………………………………………………………………………………………………….. 52
4-1-4-1- انسان …………………………………………………………………………………………………………….. 53
4-2- پوشش گیاهی منطقه ……………………………………………………………………………………………. 54
4-3- تنوع زیستگاهی منطقه …………………………………………………………………………………………. 55
عنوان صفحه
4-4- فیتوجغرافی …………………………………………………………………………………………………………….. 56
4-5- گونه‌های بومی ………………………………………………………………………………………………………… 57
4-6- نتیجه‌گیری ……………………………………………………………………………………………………………… 58
4-7- پیشنهاد‌های پژوهشی آینده …………………………………………………………………………………… 60
منابع
الف: منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………… 61
ب) منابع انگلیسی ……………………………………………………………………………………………………………. 64
پیوست
پیوست جدول 1: لیست کامل گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه مشخصات نقاط جمع‌آوری، شکل زیستی و کرولوژی …………………………………………………………………………………………………… 67
پیوست جدول 2: لیست گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه زیستگاه و ریز زیستگاه …….. 93
فهرست جدول‌ها
عنوان صفحه
جدول 3-1: تعداد جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی …………………….. 30
جدول3-2: لیست غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی پوشش منطقه ………………………………. 31
جدول 3-3: لیست غنی‌ترین جنس‌های گیاهان آوندی ………………………………………………….. 32
جدول 3-4: گونه‌های بومی ایران …………………………………………………………………………………….. 33
جدول3-5: برخی گیاهان دارویی و خوراکی منطقه مورد مطالعه …………………………………… 34
جدول 3-6: تعدادی از علف‌های هرز منطقه موردمطالعه ……………………………………………….. 35
جدول 3-7: برخی گیاهان که پتانسیل زینتی شدن دارند ……………………………………………… 37
جدول 3-8: گونه‌های درختی و درختچه ای منطقه ………………………………………………………. 37
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل1-1: نقشه نواحی فلورستیک آسیای جنوب غربی …………………………………………………….. 9
شکل 1-2: نقشه ناهمواری‌های استان کرمان ………………………………………………………………….. 10
شکل 1-3: نقشه موقعیت شهرستان شهربابک در استان کرمان ……………………………. 12
شکل 1-4: موقعیت کمربند ماگمایی ارومیه- بزمان …………………………………………………. 14
شکل 1-5: : نقشه زمین‌شناسی، آتشفشان آبدر (مزاحم) ………………………………………….. 16
شکل 2-1: کلید شناسایی زیستگاه‌های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS ………… 23
شکل 2-2: بانک اطلاعات گونه‌ها …………………………………………………………………………………….. 24
شکل 2-3: برچسب نمونه‌های هرباریومی ……………………………………………………………………….. 25
شکل 2-4: نمونه هرباریوم ……………………………………………………………………………………………….. 26
عنوان صفحه
شکل 3-1: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه هم را با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها ……………………………………………………………………………………………………………. 28
شکل 3-2: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری ….. 29
شکل 3-3: نمودار میزان میوه دهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری… 29
شکل 3-4: نمایش سهم هر یک از گروه‌های گیاهی در پوشش منطقه برحسب درصد ….. 30
شکل 3-5: سهم غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه (برحسب درصد) ……………….. 31
شکل 3-6: تعداد گونه‌ها و جنس‌های غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه …………. 32
شکل 3-7: سهم گونه های بومزاد از کل جمع‌آوری در منطقه بر حسب درصد ……………… 33
شکل 3-8: نمودار شكل زيستي گياهان منطقه برحسب درصد ………………………………………. 36
3-9: نمودار كورولوژي گياهان منطقه ……………………………………………………………………………… 38
شکل 3-10 نمایش سهم هر یک از زیستگاه ها در پوشش گیاهی منطقه …………………….. 38
شکل 3-11: نمایش مقدار گونه جمع آوری شده در هر یک از شیب ها ……………………….. 41
شکل 4-1: تاثیر ارتفاع روی پوشش گیاهی منطقه در شیب شمالی ……………………………….. 48
شکل 4-2: مقایسه پوشش گیاهی شیب شمالی و شرقی ……………………………………………….. 50
فهرست نشانه‌های اختصاری
شیب جنوب شرقی………………………………………………………………………………………………………….SE
شیب جنوب غربی…………………………………………………………………………………………………………SW
شیب جنوبی………………………………………………………………………………………………………………………S
شیب شرقی……………………………………………………………………………………………………………………….E
شیب شمال شرقی…………………………………………………………………………………………………………NE
شیب شمال غربی………………………………………………………………………………………………………..NW
شیب شمالی……………………………………………………………………………………………………………………..N
شیب غربی……………………………………………………………………………………………………………………….W
فصل اول
مقدمه
1-1-کلیات
کشور ایران در میان تمام کشورهاي جنوب غرب آسیا از نظر فلورستیکی، متنوع‌ترین و پرجاذبه‌ترین شرایط را دارا است. تنوع فلور و پوشش گیاهی ایران قبل از هر چیز مدیون تنوع گسترده اقلیمی، پیشینه پوشش گیاهی منطقه و نیز پتانسیل تکامل آن است (Mehrabian, 2005). خاك‌هاي خاص و بسترهاي صخره‌ا‌‌ي اغلب به دلیل جدا افتادگی و تمایز داراي جنس‌های اندمیک هستند (دلیلی که رشینگر در اغلب مقالات بر روي آن تأکید داشته است) علاوه بر آن، تنوع فلور و پوشش گیاهی ایران از طریق روي آوردن و پناه گرفتن آن دسته فلوري که پراکندگی وسیعی دارند غناي بیشتري یافته است (Takhtajan, 1986). با توجه به این که قسمت اعظم کشور ایران در حیطه نواحی کوهستانی قرار دارد، قلمروهاي کوهستانی به دلیل تنوع در شرایط کلیماتیکی، ادافیکی، توپوگرافیکی و در نهایت اکولوژیکی، زیستگاه‌هاي متعددي را پدید آورده‌اند، هر یک آشیان اکولوژیکی مناسبی را براي جذب گونه‌های گیاهی ایجاد می‌کنند که مجموعه این شرایط سبب ایجاد تنوع بالا در فلور نواحی کوهستانی می‌گردد. از طرفی در نواحی کوهستانی شیب اکولوژیکی ناشی از ناهمگنی شرایط اقلیمی به نوبه خود در ایجاد تنوع و تیپ‌های اکولوژیکی متفاوت و درنهایت در ایجاد تنوعات سازشی بسیار مؤثر است. بنابراین، انجام مطالعات در این اکوسیستم‌ها ضروري به نظر می‌رسد (Mehrabian, 2005).
1-2- تعریف فلور و فلورستیک
رستنی‌های یک منطقه را فلور می‌گویند. به کتاب و یا دیگر آثاری که رستنی‌های یک منطقه را شرح می‌دهد نیز فلور می‌گویند. فلور در معنی دوم، ابزاری برای شناسایی تاکسون‌های یک منطقه به شمار می‌آید. فلورستیک مطالعه‌ی فلور‌ها (رستنی‌های مناطق) و تهیه‌ی فلور‌ها (کتاب‌های رستنی‌های مناطق) است (Stace, 2006). واکاوی‌های فلورستیکی معمولاً در مقیاس‌های بزرگ (و در سطحی کوچک) به‌ویژه در سطح جامعه گیاهی به کار گرفته می‌شوند. اطلاعات حاصله از پوشش گیاهی ممکن است در حل مسائل اکولوژیکی مانند حفاظت زیستی و مدیریت منابع طبیعی مفید باشد و با ارزیابی اطلاعات گیاهی می‌توان روند تغییرات آینده را پیش‌بینی کرد (مصداقی، 1390).
1-3- تعریف زیستگاه
زيستگاه به عنوان مکاني است که گياهان و جانوران به صورت طبيعي در آن زيست می‌کنند و با ویژگی‌های فيزيکي (توپوگرافي، سيماشناختي گياهي و جانوري، ویژگی‌های خاک، اقليم و کيفيت آب و غيره) و با گونه‌های گياهي و حيواني که در آن زندگي می‌کنند، مشخص می‌شوند (Davies, 2004). زيستگاه واحدهاي اصلي ساختاري محیط‌زیست است که توسط حيوانات و گياهان اشغال می‌شود. اين واحدها براي توصيف سايت و مديريت حفاظت از اهميت زيادي برخوردارند. زيستگاه به عنوان منطقه‌ای که در آن يک جاندار يا گروهي از جانداران زندگي می‌کنند و داراي اجزاي زنده1 و غیرزنده‌اند2 ، تعريف شده است. عوامل غيرزنده در بر دارنده عوامل فيزيکي، شيميايي و جغرافيايي و همچنين تأثیر يا مديريت انسان است. زیستگاه‌ها براي مناطق مختلف نقشه‌برداری و ثبت شده‌اند (Fossitt., 2000). طبقه‌بندي زيستگاه‌ها با طبقه‌بندي پوشش گياهي يکسان نيست. طبقه‌بندي زيستگاه‌ها نبايد با طبقه‌بندي پوشش گياهي اشتباه شود. همچنين طبقه‌بندي زيستگاه‌ها بايد زيستگاه‌ها و شرايط زيستي لازم براي حيوانات و ديگر جانداران غیر فتوسنتز كننده را معرفي و توصيف كند. بديهي است که اين طبقه‌بندی از تمام تعاريف اكولوژيكي مفهوم زيستگاه پيروي مي‌كند، اگرچه در اغلب موارد، پوشش گياهي يك نقش عمده و اصلي در طبقه‌بندي زيستگاه بازي مي‌كند. به منظور توانايي توصيف زيستگاه‌هاي اغلب جانداران، به يك روش مناسب، ديگر داده‌هاي كمي و كيفي، علاوه بر مشخصات نوع پوشش گياهي ضروري می‌باشد. توصيفي کامل براي زيستگاه بي‌مهرگان، قارچ‌ها، گلسنگ‌ها، خزه‌ها و پرندگان جنگلي مورد نياز است (Andersson, 2001). سيستم طبقه‌بندی زيستگاهي EUNIS در بر دارنده يک بانک اطلاعات به همراه شرحي از مستندات می‌باشد. زیستگاه‌ها به صورت سلسله مراتبي مرتب شده‌اند و از رتبه يک شروع می‌شود. اين طبقه‌بندی يک تيپولوژي گسترده‌ای براي زیستگاه‌های اروپا و مناطق دريايي مجاور تهيه کرده است (Davies et al, 2004).
رابطه ميان زيستگاه‌هاي EUNIS و ديگر طبقه‌بندي‌هاي زيستگاهي يك بخش بسيار مهم از طبقه‌بندي مي‌باشند. اين رابطه كاربران طبقه‌بندي‌هاي ملي را قادر مي‌سازد تا داده‌هايشان را در سطح بين‌المللي تشريح كنند و پيوندهايي با سيستم‌هاي زيستگاهي که در قانون‌گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد، برقرار کنند (Moss, 2008).
1-4 پیشینه پژوهش‌های فلورستیک در ایران
برای شناخت فلور و پوشش گیاهی یک منطقه داشتن اطلاعات کلی از تاریخچه، اکولوژی، منابع شناسایی، موقعیت جغرافیایی، عوامل دیرینه‌شناسی و ویژگی‌های کمی و کیفی آن فلور ضروری است. این اطلاعات به‌نوبه خود در طول زمان‌های متمادی حاصل‌شده است و برای هر بخش آن افراد زیادی به کاوش و پژوهش پرداخته‌اند. درواقع مجموع این یافته‌ها سیمای یک فلور و پوشش گیاهی یک منطقه را ترسیم می‌نماید (یوسفی، 1386). مرحوم احمد پارسا که از بنیان‌گذاران علم گیاه‌شناسی نوین در ایران است، از ابن‌سینا (دانشمند بزرگ ایرانی) به‌عنوان بنیان‌گذار فلور در آسیا و ایران یاد می‌کند (پارسا، 1334). درحالی‌که در سال‌های 1700 تا 1800 ميلادي در كشورهاي اروپايي با احداث هرباريوم ها و باغ‌های گیاه‌شناسی زمینه‌های لازم براي توسعه علم گیاه‌شناسی فراهم می‌شد، در ايران تحول قابل‌ملاحظه‌ای مشهود نبود. از اين رو در همين سال‌ها جاذبه‌های گیاه‌شناسی ايران، موجب انجام مسافرت‌های متعدد گیاه‌شناسان اروپايي به ايران گشت، سرآغاز این سفرها احتمالاً در سال 1684 میلادي بود كه دكتر كمپفر آلماني به جنوب قفقاز، رشت، قزوين، اصفهان، شيراز و کرانه‌های خلیج‌فارس رفت (جم زاد، 1387). از گیاه‌شناسان دیگری که در این زمینه فعالیت کرده‌اند محققان زیر قابل‌ذکرند: گملين آلماني (74-1770 میلادی)، آندره میشو فرانسوی (84-1770)، الیویه و برونی‌یر فرانسوی(97-1796)، سیوویتس مجارستانی (1828)، اوشه الوای فرانسوی (37-1835)، تئودرکچی اتریشی (43-1842)، دكتر بوزه، از اهالي ريگا (لتوني) (49-1847)، دكترستاكس انگلسيي (1851-1850)، پروفسور ‌هاوسكنخت آلماني (67-1865)، فن بونژ (1858)، دكتر شتاپف، رئيس هرباريوم كيو لندن (1886-1885)، فرين (1894)، جيمز (1908)، شتراوس (1909-1879)، سين تنيس (1902)، ي. برنمولر، از اهالي وايمار آلمان (1939-1889)، پوپنوك (1913)، گاندژر (20-1919)، گروسهايم (1926)، گيليات- سميث (26-1925)، مكميلان (1927)، چيك (1928)، هرنر (1928)، دارلينگتون و كاوان (1929)، نابلك (29-1923)، راجر (1929)، باروز (1930)، فيلد و لازار (1934)، ترات (1934)، گيلي (1939)، بيگر (35-1932)، خانم ديلي (36-1933)، خانم لينزي (1936)، اروين گائوبا (40-1933)، كارل هينز رشينگر (77-1937)، كولتس (45-1940)، آيليف (48-1946)، پل الن سوئيسي (1948)، پروفسور لئونارد بلژيكي (1948)، كونكل (1974)، ژ- ك. كلن فرانسوي (77-1970) (جم زاد، 1387). از گیاهشناسان ذکرشده فن بونژ (1858)، جیمز (1908)، برنمولر (1939-1889)، رشینگر (1965)، لئونارد (1972) و مارتین ال گرانت در سال 1964 از استان کرمان جمع‌آوری داشته‌اند. در سالهاي 1345-1385 اساتيد و كارشناسان ايراني متعددي در رابطه با جمع‌آوري گياهان ايران فعاليت داشته‌اند. و از گیاهشناسان ایرانی که از استان کرمان جمع‌آوری داشته‌اند: سید منصور میرتاج الدینی، احمدرضا خسروی (1995)، ایرانشهر و ترمه (1975)، مصطفی اسدی (1977)، حیدر برفه (1991)، رضا رمضانی‌نژاد (2007)، بهبودی (1949).
اولین موزه گیاه‌شناسی و هرباریوم رسمی ایران در سال 1312 شمسی توسط پرفسور گائوبای اطریشی در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران تأسیس شد (جم زاد، 1387). در استان فارس هرباریوم دانشگاه شیراز نیم‌قرن پیش توسط مارتین الف گرانت آمریکایی در سال 1963 میلادی (1342) تأسیس شد پس از آن دکتر ممتاز حسن بخاری استاد گیاه‌شناسی بخش زیست‌شناسی وقت کارهای گرانت را ادامه می‌دهد و به جمع‌آوری گیاهان از استان فارس و استان‌های مجاور می‌پردازد (1988-1972) در سال 1368 توسط آقای دکتر خسروی کارهای جمع‌آوری و شناسایی گیاهان ادامه پیدا می‌کند و تا به امروز ادامه دارد، هم‌ اکنون نزدیک 100 هزار نمونه گیاهی در این هرباریوم نگهداری می‌شود.
1-5 منابع شناسایی فلور ایران
شناسایی گیاهان و تشخیص نام علمی آن‌ها یکی از فرایندهای مهم سیستماتیک گیاهی است که انجام دقیق آن مستلزم شناخت منابع معتبر، دسترسی به این منابع، و توان استفاده از آن‌هاست. منابع شناسایی گیاهان متنوع‌اند و انواع کتب مرجع، فلورها، تک‌نگاره‌ها، هر باریوم‌ها، اندکس ها، باغ‌های گیاه‌شناسی و غیره در زمره آنها قرار می‌گیرند. برای شناسایی گیاهان خودروی در ایران منابع معتبری وجود دارد که با استفاده درست از آنها می‌توان به شناسایی دقیق گیاهانی که در کشور می‌رویند دست‌یافت. منابع به 7 گروه زیر قابل‌تقسیم‌اند:
1-باغ‌های گیاه‌شناسی ایران: در ایران متأسفانه باغ‌های گیاه‌شناسی بزرگ، به شکلی که در برخی کشورها وجود دارد احداث نشده است و تنها می‌توان باغ گیاه‌شناسی ملی ایران را نام برد که از ابتدا برای این طرحی شده و دارای بخش‌های متنوع است.
2-هرباریوم های ایران: هرباریوم ها از منابع مهم شناسایی فلور هر منطقه به شمار می‌روند و از وظایف آنها ساماندهی فعالیت‌های گیاه‌شناسان در رابطه با فلور هر منطقه است.
3-کتب مرجع: برای شناسایی گیاهان و کارهای فلورستیکی نقش کلیدی دارند و انواع کلیدهای شناسایی، فرهنگ‌های اصطلاحات و واژه‌های گیاه‌شناسی، قواعد و مقررات مربوط به نام‌گذاری و از این قبیل منابع را شامل می‌شوند.
4-کتب فلور: برای شناسایی گیاهان ایران مورد استفاده قرار می‌گیرند. برخی از فلورهای مهم عبارت‌اند از: فلور ایرانیکا (رشینگر، 2005-1963)، فلور ایران (پارسا، 1950-1943)، رستنی‌های ایران (مبین، 1376-1354)، فلور ایران (اسدی، 1384-1367)، فلور رنگی ایران (قهرمان، 1378-1356) و فلورهای مرتبط با رستنی‌های ایران که برای کمک به شناسایی گیاهان بومی ایران استفاده از فلورهای کشورهای هم‌جوار و برخی از فلورهای دیگر مثل فلور ترکیه و عراق مفید است.
5-تک‌نگاره‌ها: تک‌نگاره‌های مربوط به بررسی یک جنس در جهان می‌توانند برای شناخت گیاهان ایران مورداستفاده قرار گیرند.
6-نمایه‌ها (اندکس ها): دو نمونه از نمایه‌های معتبر و مهم دنیا عبارت‌اند از: اندکس کیو (کیو، 1885-1753) و اندکس هرباریوم (لانجاوو و استافلو، 1976-1954).
7-مجلات و نشریه‌های علمی (ژورنال‌ها) (یوسفی، 1388).
1-6 نواحی فلورستیک ایران
اولین بار شائو (1823)، جغرافیدان دانمارکی کره زمین را به 25 قلمرو تقسیم نمود. بعد از وی افراد مختلفی رویش‌های کره زمین را طبقه‌بندی نمودند و هر یک سیستم خاصی را ارائه دادند. فلور ایران به دو قلمرو هولارکتیک و پالئوتروپیک تعلق دارد. طبقه‌بندی زیر که حاصل جمع‌بندی نظرات پژوهشگران متعدد از جمله زهری (1973) است با واقعیات فلور ایران سازگاری بیشتری دارد و کاربردی‌تر است.
I. قلمرو هولارکتیک
زیر قلمرو بورآل
ناحیه اروپا –سیبری
زیر ناحیه پونتیک (دریای سیاه)
حوزه اکسین –هیرکانی
زیر حوزه هیرکانی
زیر قلمرو تتیان (مدیترانه قدیم)
ناحیه ایران –تورانی
حوزه ایران –آناتولی
زیر حوزه ارمنستان –ایران
زیر حوزه کردستان –زاگرس
زیر حوزه ایران مرکزی
II. قلمرو پالئوتروپیک
زیر قلمرو آفریقا
ناحیه صحرا –سندی (سودانی)
حوزه نوبو –سندی
شکل 1- 1: نقشه نواحی فلورستیک آسیای جنوب غربی (زهری 1973 با تغییرات جزئی):
I. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو هولارکتیک:
I.A. حوزه اکسین – هیرکانی از ناحیه اروپا – سیبری
I.B. حوزه مدیترانه‌ای
I.C. – زیر ناحیه صحرا-عربستان شرقی از ناحیه صحرا – عربستان
I.D1- حوزه مزوپوتامی (بین‌النهرین) از ناحیه ایران- تورانی
I.D2- حوزه ایران – آناتولی از ناحیه ایران- تورانی
I.D3- حوزه تورانی
II. حوزه‌های فلورستیک از قلمرو پالئوتروپیک: II.A2 – حوزه نوبو – سندی از ناحیه سودانی
1-7 معرفی استان کرمان:
استان کرمان در جنوب شرقی ایران قرار دارد و با مساحت 183193 کیلومتر‌مربع وسعت، 11 درصد از خاک کشورمان را به خود اختصاص داده و دومین استان کشور از نظر وسعت است
استان کرمان یکی از مرتفع‌ترین استان‌های کشور در ناحیه کویری و کم‌آب ایران است. به طور کلی ناهمواری‌های استان کرمان را از نظر جغرافیایی و ویژگی‌های خاص منطقه‌ای می‌توان به دو دسته کوهستان‌های مرتفع و سرزمین‌های نسبتاً هموار و پست تقسیم‌بندی نمود.
بخش وسیعی از کوهستان‌های مرتفع استان کرمان به صورت رشته کوه‌های عظیم از محدوده شمال و شمال غرب استان شروع شده و با جهت شمال غربی به جنوب شرقی در مرکز استان گسترش یافته‌اند. این ارتفاعات از شرق به چاله لوت، از شمال چاله رفسنجان – انار، از غرب کفه نمکی سیرجان و از جنوب به چاله جازموریان محدود شده‌اند. پهنه‌های کم و بیش وسیع و نسبتاً هموار استان کرمان را که سبب جدایی کوهستان‌ها از یکدیگر شده‌اند.
شکل 1-2: نقشه ناهمواری‌های استان کرمان
1-7-1 آب و هوای استان کرمان
آب و هوای استان کرمان به علت وسعت منطقه، وجود پستی و بلندی‌ها و شرایط خاص اقلیمی، در نواحی مختلف کاملاً متفاوت است. دشت‌های وسیع استان کرمان توسط رشته کوه‌های زاگرس از یکدیگر جدا می‌شوند. هم‌جواری با پدیده‌هایی نظیر کویر در شرق و دریا در جنوب سبب شده است نواحی مختلف این استان تحت تأثیر جریان‌های گوناگون آب و هوایی قرار گیرند. به طور کلی استان کرمان دارای سه منطقه متفاوت اقلیمی به شرح زیر است:
1- اقلیم نیمه استوایی (شامل نواحی جیرفت و کهنوج)
2- اقلیم کویری (شامل نواحی حاشیه بم و شهداد)
3- اقلیم معتدل و سردسیری (شامل نواحی کوهستانی)
به طور کلی عوامل مؤثر بر تنوع آب و هوایی استان کرمان را می‌توان عرض جغرافیایی، اختلاف ارتفاع، نوع توده هوا و وجود پهنه خشک لوت در شرق استان دانست.
1-8- معرفی منطقه مورد مطالعه
1-8-1- موقعیت جغرافیایی شهربابک:
شهربابک در 30 درجه و 7 دقیقه طول جغرافیایی و 30 درجه و 6 دقیقه و 30 ثانیه عرض جغرافیایی قرار دارد. این شهرستان در غرب استان کرمان قرار گرفته و از شمال به استان یزد و از مشرق به شهرستان رفسنجان و از جنوب به شهرستان سیرجان و از مغرب به استان‌های یزد و فارس محدود می‌شود. ارتفاع متوسط مرکز شهر از سطح دریا 1840 متر می‌باشد. شهربابک فاصله 240 کیلومتری از یزد و 250 کیلومتر از کرمان و 100 کیلومتر از سیرجان بر سر جاده مهم و ترانزیتی بندرعباس به تهران قرار گرفته است (ملك عباسي، 1389).
شکل 1-3: نقشه موقعیت شهرستان شهربابک در استان کرمان
1-8-2- آب و هوای شهربابک:
آب و هوای نواحی دشت شهرستان شهربابک از نوع نیمه بیابانی و آب و هوای مناطق کوهستانی آن معتدل کوهستانی می‌باشد. آب و هوای نیمه بیابانی بیشتر در نواحی دشت حکومت دارد و مقدار باران سالانه‌ی آن کم است (حدود140-120میلیمتر) که باعث رطوبت ناکافی در منطقه و اختلاف شدید درجه حرارت بین سردترین و گرمترین ساعات شبانه روز می‌شود. کمی باران سبب فقر پوشش گیاهی و مراتع گشته و فرسایش بادی نیز در آن به چشم می‌خورد. آب و هوای کوهپایه‌ای بیشتر در مناطق کوهستانی شهربابک حکم‌فرمایی دارد که از ویژگی‌های آن زمستان‌های سرد و یخبندان و تابستان‌های معتدل می‌باشد. نزولات آسمانی بیشتر به صورت برف و تگرگ بوده و ارتفاعات بلند بعضی از کوه‌های شمال و شمال غربی شهرستان را در بر می‌گیرد. میزان بارش در نواحی کوهستانی شهربابک بیش از340 تا 400 میلی‌متر به ثبت رسیده است (ملك عباسي، 1389).
1-8-3- زمین‌شناختی كمربند (اروميه – بزمان):
در كره زمين چند كمربند چین‌خورده3 وجود دارد كه يكي از مهم‌ترین آن‌ها كمربند چین‌خورده مديترانه – هیمالیا – اندونزي يا به عبارت ديگر آلپ – هیمالیا است. اهميت اين كمربند چین‌خورده در اين است كه از اقيانوس اطلس تا اقيانوس آرام كشيده شده است و پلاتفرم اوراسيا در شمال را از پلاتفرم گندوانا در جنوب جدا می‌کند . ايران در بخش مياني اين كمربند بين هیمالیا در شرق و آلپ در غرب قرارگرفته است (محمودی میمند، 1372). فعالیت‌های آتشفشاني در ايران مركزي به نام كمربند آتشفشاني اروميه – بزمان به صورت رشته‌کوه‌هایی از آذربايجان (سهند و سبلان) تا بزمان در بلوچستان امتداد دارد (طالقانی، 1382). اين كمربند از چند سكانس آتشفشاني تشكيل شده كه عبارتنداز:
1- سنگ‌های آتشفشاني پالئوژن كه می‌توان در كمان ماگمايي اروميه -بزمان به ويژه در نواحي شهربابک، اردستان، كاشان، آران، ساوه و غيره ديد و در بعضي نقاط (شهربابک) سنگ‌های زير
اشباع قليايي (فنوليت، تفريت، بازانيت) در كنار سنگ‌های فوق اشباع (داسيت ها) ديده می‌شوند.
2- ستبرترين واحدهاي آتشفشاني ايران، به سن ائوسن هستند كه به‌ویژه در كمان ماگمايي اروميه – بزمان، کوه‌های خاور ايران، بلوك لوت، جنوب بينالود، بخش جنوبي البرز و شمال باختري آذربايجان رخنمون دارند «در ايران مركزی».
3- «در كمان ماگمايي اروميه – بزمان» مخروط بزرگ آتشفشان كوه مزاحم، از جمله آتشفشاني هاي نئوژن شمال شهربابك است كه با مواد آتشفشاني (داسيت و داسيتوييد) و آذرآواري آغاز می‌شود و با كنگلومرا و ماسه سنگ و سرانجام با 20 متر روانة آندزيتي پوشيده می‌شود (اسدي، 1388).
شکل 1-4: موقعیت کمربند ماگمایی ارومیه- بزمان
1-8-4- مهم‌ترین پدیده‌های ژئوتوريسمي كمربند اروميه- بزمان در محدوده شهرستان شهربابک:
1-چهره ظاهري کوه‌ها در محدوده شهرستان عمدتاً به صورت ديوارهاي بلند و طويل و قله‌های منفرد آتشفشاني در بين آن‌ها می‌باشد. معروف‌ترین قله‌های كمربند اروميه – بزمان در اين محدوده عبارت‌اند از قله كوه ايوب، مدوار، محمدآباد، نركوه جوزم، مزاحم، سرا.
2- آتشفشان زيباي آبدر(مزاحم) واقع در اين كمربند و در محدوده شهرستان شهربابک يكي از آتشفشان ها ي معروف رشته اروميه – بزمان است كه محدوده‌ای به وسعت حدود 300 کیلومترمربع را می‌پوشاند آخرين فازهاي فعاليت اين آتشفشان را مربوط اواخر دوره پليوسن می‌دانند (احمدی‌پور، 1372).
3- وجود دو آتشفشان بسيار زيبا به نام آوج بالا و آوج پايين در شمال شهربابک در مجاور شهر دهج از توابع شهرستان شهربابك زيبايي خاصي را به اين منطقه داده است اين دو آتشفشان در مجاور هم با مخروط‌های كامل كه عمدتاً از مواد پيروكلاسيك می‌باشند تشكيل شده‌اند مخروط اين آتشفشان ها از زيباترين و جوان‌ترین مخروط‌های آتشفشاني ايران بشمار می‌روند قطر دهانه اين مخروط‌های آتشفشاني در حد چند صد متر بوده و قطر قاعده آن‌ها نيز از يك و نيم كيلومتر تجاوز نمی‌کند و به همين دليل مخروط‌های زيبايي را بوجود آورده‌اند (اسدي، 1388).
1-9- ویژگی‌های منطقه آبدر:
در داخل كالدراي بزرگ آتشفشان آبدر چند قله آتشفشاني با ارتفاع 3000 متر قرار دارد. ديوارهاي ريزشي اين كالدرا در بخش شرقي و جنوبي آن ارتفاعات پرشيب و زيبايي را بوجود آورده‌اند، در داخل دهانه به دليل شرايط مطلوب آب و هوايي روستا زيباي آبدر شكل گرفته است. اين دهانه زيبا از طريق يك دره گسلي كه امتداد شمالي – جنوبي دارد به بيرون و به سمت جنوب راه دارد و زهكشي بخش عمده دهانه از طريق اين دره صورت می‌گیرد؛ دره مذكور در بالادست رودخانه‌ای قرار دارد كه رودخانه آبدر ناميده می‌شود؛ حاشيه اين دره تراس‌بندی شده و با كاشت درختان بادام مناظر زيبايي را به خود اختصاص داده است. آتشفشان آبدر به علت برخورداري از ارتفاع زياد و بهره‌مندی از رطوبت بيشتر نسبت به ساير بخش‌های شهرستان و پوشش گياهي مناسب يكي از دهانه‌های منحصر به فرد آتشفشاني است كه در آن آبادی‌های دهستان آبدر شكل گرفته‌اند.
شکل 1-5: نقشه زمین‌شناسی، آتشفشان آبدر (مزاحم)
1-10- اهداف و ضرورت انجام پروژه:
در حال حاضر طرح‌هاي متعددي در زمينه گياه‌شناسي در كشور در حال اجرا مي‌باشند كه برخي از آنها توسط مؤسسات تحقيقاتي و گروهي در قالب پایان‌نامه‌های دانشجويي با همكاري دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقيقاتي و گروهي ديگر توسط دستگاه‌های اجرايي با همكاري دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي در دست اجرا می‌باشند. شاخص‌ترين اين طرح‌ها عبارت‌اند از:
1- طرح تهيه فلور ايران
2- طرح تهيه فلور هاي استاني
3- مطالعات فلورستيك مناطق حفاظت‌شده ( توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست)
4- و…
با توجه به اینکه منطقه مورد مطالعه جزء مناطق حفاظت شده کشور نیست و بررسی فلورستیکی تاکنون روی آن صورت نگرفته است مطالعه فلورستیکی منطقه ضروری است. در این تحقیق گیاهان منطقه آبدر طی سال‌های 92 و 93 جمع‌آوری شد. مهم‌ترین اهمیت این مطالعه شناسایی و ایجاد زمینه برای حفاظت بهتر از فلور منطقه است. و از دیگر اهداف این پروژه:
» تهیه فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه
» بررسی زیستگاه‌ها و ریززیستگاه‌های منطقه مورد مطالعه
» تعیین جوامع گیاهی منطقه مورد مطالعه
» بررسی تأثیر شرایط اکولوژیکی بر تنوع و پراکنش گیاهان در منطقه
فصل دوم
مواد و روش‌ها
2-1 مطالعات صحرایی
با حضور در منطقه از زمستان 1391 تا مردادماه 1393 جمع‌آوری گیاهان انجام شد. در طی این مدت در فصل‌های مختلف سال و زمان‌های مختلف به منطقه مراجعه شده و اقدام به جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی شد. نمونه‌ها در206 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شدند و با کمک دستگاه GPS ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی هر ایستگاه مشخص شد. بعلاوه تیپ‌های گیاهی هر منطقه مشخص گردید و زیستگاه و ریز زیستگاه هر گونه نیز یادداشت شد. نمونه‌برداری و جمع‌آوری با استفاده از گیاه کن، بیلچه، تیشه و قیچی باغبانی صورت گرفت و نمونه‌های جمع‌آوری شده شماره‌گذاری و دسته‌بندی شد شماره هر گیاه بیانگر خصوصیات ایستگاه و تاریخ جمع‌آوری بود. سپس نمونه‌ها پرس شد مقوای خشک‌کن نمونه‌ها با توجه به نوع نمونه گیاهی هرروز تعویض می‌شد که خشک شدن نمونه‌ها از یک روز برای گیاهان علفی تا سه هفته برای گیاهان گوشتی و آبدار به طول می‌انجامید. حین جمع‌آوری و پس از پرس نمودن نمونه‌ها برای مستندساز کردن آنها عکس تهیه شد. نمونه‌های خشک‌شده جهت انجام مطالعات بعدی دسته‌بندی شده و به هرباریوم دانشگاه شیراز منتقل شد. نمونه‌برداری تقریباً از انواع زیستگاه‌ها و شیب‌های مختلف موجود در منطقه انجام شد. با این حال سعی شد که نوع نمونه‌برداری یک خط ترانسکت در طول کوه باشد تا نحوه‌ی تغییر پوشش گیاهی با تغییر ارتفاع بررسی گردد.
2-2- مطالعات آزمایشگاهی
2-2-1- شناسایی نمونه‌ها
نمونه‌های گیاهی جمع آوری شده در آزمایشگاه با کمک میکروسکوپ تشریح مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتند. مرحله اول در شناسایی استفاده از اجزای مهم گیاه مثل گل و تشخیص تیره گیاه مورد نظر و سپس تشخیص جنس و گونه بود. به منظور شناسایی نمونه‌ها تا رتبه گونه از منابعی چون فلور ایرانیکا (Rechinger, 1963-1999)، فلور ترکیه (Davis, 1965-1985) و فلور عراق (Townsend, 1966-1985) استفاده شد.
2-2-2- شناسایی شکل زیستی هر گونه
برای تعیین فرم رویشی از روش رانکیائر (1937) استفاده گردید، یکی از مشهورترین فنون ساختاری توصیف پوشش گیاهی، روش فرم رویشی رانکیائر است. وی بر اساس محل ظهور جوانه‌های رشد در هر گونه یک طیف بیولوژیک را ارائه نمود. طبقه‌بندی فرم رویشی رانکیائر بر این فرض است که مورفولوژی گونه‌ها با عوامل آب و هوایی کاملاً مرتبط است.
گروه‌های اصلي طبقات رانکاير عبارت‌اند از:
گروه 1: فانروفيت ها، گونه‌هايي هستند که جوانه پايدار آن‌ها بالاتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمين قرار گرفته است.
گروه 2: کاموفيت ها، گونه‌هايي هستند که جوانه پايدار آن‌ها کمتر از 25 سانتي‌متر از سطح زمين قرار گرفته است.
گروه 3: همي کريپتوفيت‌ها، گونه‌هايي هستند که جوانه پايدار آن‌ها در نزديک سطح زمين قرار گرفته است.
گروه 4: کريپتوفيت‌ها، يا ژئوفيت‌ها، گونه‌هايي هستند که جوانه پايدار آن‌ها در زير خاک يا آب قرار گرفته است.
گروه 5: تروفيت‌ها، گونه‌هايي هستند که دوره نامساعد را به صورت دانه می‌گذرانند و لذا جزء گونه‌هاي یک‌ساله می‌باشند
2-2-3- تعیین کرولوژی گونه‌ها
مشخص کردن منطقه‌ی فیتو جغرافیایی که گونه گیاهی به آنجا تعلق دارد کورولوژی نام دارد. در این پژوهش کرولوژی هرگونه نیز مشخص و یادداشت گردید.
2-2-4- شناسایی زیستگاه‌ها
برای شناسایی زیستگاه‌ها از سیستمEUNIS (Davies, 2004) استفاده شد بر طبق آن دنیا را به ده زیستگاه اصلی تقسیم می‌کند. . در این طبقه بندی‌ها زیستگاه‌ها به صورت سلسله مراتبی طبقه‌بندی می‌شوند. گر چه این طبقه‌بندی‌ها برای کشورهای دیگر تهیه شده، اما رتبه‌های بالای آن برای کشور ایران نیز قابل استفاده است. در دستور العمل برای شناسایی زیستگاه‌ها در هر رتبه از یک کلید طبقه‌بندی زیستگاهی اتحادیه اروپا (EUNIS) استفاده می‌شود که در شکل (1-2) کلید ارائه شده برای رتبه 1 نشان داده شده است.
زیستگاه‌های ارائه شده در رتبه 1 در بر دارنده:
-A زیستگاه‌های دریایی (Marine habitat)، -B.زیستگاه‌های ساحلی (Coastal habitat)، –Cآب‌های سطحی (Inland surface water)، -D مرداب‌ها، باتلاق‌ها و لجنزار‌ها (Mires, bogs and fen)، -Eچمنزار‌ها و زمین‌هایی با غالبیت علف‌های پهن برگ، گلسنگ و خزه‌ها (Grassland and lands dominated by forb, moss or lichens)، -Fخلنگ‌زار، بوته‌زار و توندرا (Heathland scrub and tundra)، -G جنگل‌های فشرده، جنگل‌های تنک و سایر زمین‌های پوشیده شده توسط درخت (Woodland, forest and other wooded land)، -H زمین‌های بدون پوشش یا با پوشش اندک (Inland unvegetated and sparsely vegetated habitat)، -I زیستگاه‌هایی که به طور منظم یا نامنظم باغبانی و کشاورزی در آن‌ها صورت می‌گیرد (Regularly or recently cultivated or agricultural, horticultural and domestic habitat)، -Jزیستگاه‌های صنعتی، ساختمانی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی(43).
شکل 2-1: کلید شناسایی زیستگاه‌های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS
2-2-5- تعیین پوشش گیاهی منطقه
در منطقه مورد مطالعه جامعه گیاهی براساس گونه غالب که بیشترین درصد تاج‌پوش را به خود اختصاص می‌داد، تعیین شد.
2-2-6- تهیه بانک اطلاعات
در نهایت تمام مشخصات نمونه‌های شناسایی شده در یک بانک اطلاعات در نرم‌افزار اکسس وارد شد. اطلاعات بدست آمده از قبیل : نام تیره، جنس، گونه، نام جمع اوری کننده، ارتفاع و طول و عرض جغرافیایی شیب و زیستگاه و غیره با کمک نرم‌افزار اکسس در بانک اطلاعات تنظیم گردید.
شکل 2-2: بانک اطلاعات گونه‌ها
2-2-7- تهیه برچسب‌های شناسایی نمونه‌ها
سپس برخی اطلاعات کلیدی به همراه نام شناسایی کننده جهت تهیه‌ی برچسب برای هر نمونه به کمک نرم‌افزار Word مورد استفاده قرار گرفت.
شکل 2-3: برچسب نمونه‌های هرباریومی
2-2-8- انتقال نمونه‌ها به هرباریوم
تمام نمونه‌ها و دوپلیلیکیت های آنها پس از تنظیم نهایی و نصب برچسب‌های شناسایی بر آنها جهت نگهداری تحویل هرباریوم دانشگاه شیراز گردید.
شکل 2-4: نمونه هرباریوم
بعد از شناسایی گیاهان و تهیه بانک اطلاعات، فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه همراه با فرم رویشی و کرولوژی آنها تهیه شد.
.
فصل سوم
نتایج
3-1- نتایج مطالعات فلوریستیکی
با 21 بار حضور در منطقه نمونه‌ها در206 ایستگاه مختلف جمع‌آوری شدند.
شکل 3-1: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه هم را با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها (برگرفته از Google earth)
زمان گلدهی و میوه دهی در منطقه بیشتر در 3 ماه‌ی نخست سال (بهار) بوده است (78% گلدهی و 73% میوه دهی) که با توجه به میزان بارندگی و دمای هوا در ماه‌های مختلف قابل توضیح است (شکل 3-2 و 3-3).
شکل 3-2: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری گیاه
شکل 3-3: نمودار میزان میوه دهی گیاهان منطقه در فصول مختلف سال‌های جمع‌آوری گیاه
نمونه‌های جمع‌آوری شده، مورد شناسایی قرار گرفتند (جدول 1پیوست). در مجموع 413 نمونه از منطقه جمع‌آوری گردید. بررسی فلور این منطقه 222 گونه که به 47 تیره و 163 جنس تعلق داشتند را نشان می‌دهد. گیاهان گل‌دار در منطقه غالب بودند که گیاهان دولپه با 40 تیره، 140 جنس و 194 گونه متنوع‌ترین بوده و پس از آن گیاهان تک‌لپه‌ای با 6 تیره، 22 جنس و 27 گونه قرار می‌گیرد. نهانزادان آوندی با یک گونه در محل حضور داشتند. (جدول3-1).
جدول 3-1: تعداد جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی
گروه‌های گیاهی تیرهجنسگونهدولپه40140194تک‌لپه62227نهانزادان آوندی111مجموع47163222
شکل 3-4: نمایش سهم هر یک از گروه‌های گیاهی در پوشش منطقه برحسب درصد
غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی از نظر تعداد گونه و جنس، تیره Asteraceae با 18 جنس 24 گونه است و پس از آن تیره‌های Brassicaceae (18 جنس و 23 گونه)، Lamiaceae (12 جنس و 19 گونه)، Poaceae (14 جنس و 18 گونه)، Caryophyllaceae (9 جنس و 13 گونه)، Rosaceae (8 جنس و 12 گونه)، Fabaceae (7 جنس و 12 گونه)، Apiaceae (8 جنس و 10 گونه) و Boraginaceae (6 جنس و 7 گونه).
جدول3-2: فهرست غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی پوشش گیاهی منطقه
FamilyGenusSpeciesAsteraceae1824Brassicaceae1823Lamiaceae1219Poaceae1418Caryophyllaceae913Rosaceae812Fabaceae712Apiaceae810Boraginaceae67
شکل 3-5: سهم غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه (برحسب درصد)
جنس Astragalus



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید