دانشگاه صنعتی اصفهان
دانشکده منابع طبیعی
بررسی اثر عوامل اقلیمی بر گسترش گونه های مرتعی غالب با استفاده از روشهای آماری چند متغیره- مطالعه موردی استان کرمانشاه –
پايان‌نامه کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی
خبات محمدی
اساتید راهنما
دکتر سید جمال خواجهالدین
دکتر مرتضی خداقلی
1392
به نام خدا
دانشگاه صنعتی اصفهان
دانشکده منابع طبیعی
بررسی اثر عوامل اقلیمی بر گسترش گونه های مرتعی غالب با استفاده از
روشهای آماری چند متغیره ( مطالعه موردی استان کرمانشاه )
پايان‌نامه کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی
خبات محمدی
اساتید راهنما
دکتر سید جمال خواجهالدین – دکتر مرتضی خداقلی
1392
دانشگاه صنعتی اصفهان
دانشکده منابع طبیعی
پايان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد رشته‌ی مهندسی منابع طبیعی _ بیابان‌زدایی آقای خبات محمدی
تحت عنوان
بررسی اثر عوامل اقلیمی بر گسترش گونه های مرتعی غالب با استفاده از
روشهای آماری چند متغیره ( مطالعه موردی استان کرمانشاه )
در تاريخ …………توسط کميته‌ی تخصصی زير مورد بررسی و تصويب نهايی قرار گرفت.
1- استاد راهنمای پايان‌نامهدکتر سید جمال خواجهالدین
2- استاد راهنمای پايان‌نامه دکتر مرتضی خداقلی
3- استاد داور
4- استاد داور
سرپرست تحصيلات تکميلی دانشکده
تشکر و قدرداني
من به سرچشمه خورشيد نه خود بردم راه ذره اي بودم و مهر تو مرا بالا برد.
سزاواري ثنا حضرت جلال احديت راست، آن خداي ودود که نتيجه مقدمات آفرينش ارواح، حمله انوار معرفت اوست و مراد از ايجاد آسمان و زمين، ذوات خزينه اسرار محبت اوست. و استحقاق صلوات جناب مقدس محمدي راست، آن خواجه که اقطار مشرق و مغرب به نور رسالت او روشن گشت و ارجاي ملک و ملکوت از رايحه خوش نسيم او گلشن گشت؛ و استيجاب تحيات ورثه و آل اوست- صلوات الله عليهم اجمعين- که مصابيح ظلمات و مفاتيح خزاين هدايت اند.
ممنون و مديون زحمات بي دريغ و بي چشم داشت خانوادهام هستم و خدا مي داند که فقط اوست که مي تواند اجرشان را آنگونه که شايسته است ادا کند.
از اساتید راهنما آقايان دکتر سيد جمال‌الدين خواجه‌الدين و دکتر مرتضی خداقلی به خاطر لطف و راهنمايي هايشان و اينکه مرا به شاگردي قبول کردند کمال تشکر را دارم. از تمامي اساتيدي که در دوران تحصيلم افتخار شاگردي آنها را داشته ام تشکر مي کنم و اميدوارم در تمام مراحل زندگي موفق به توفيقات الهي باشند. برخود لازم مي دانم از تمامي دوستانم مخصوصا دوستان دوران دانشجويي ام تشکر نموده و برايشان آرزوي سعادت و خوشبختي داشته باشم.
رحم گردان بر قصور فهم ها اي وراي عقل ها و وهم ها
قطره دانش که بخشيدي ز پيش متصل گردان به درياي خويش
خبات محمدی
تابستان 1392 خورشيدي
تقديم به :
عموهایم

و داداش کوچیکم
آرام
فهرست مطالب
عنوانصفحه
فهرست مطالبهشت
چکيده1
1-فصل اول: مقدمه2
1-1کلیات2
1-2اهداف تحقیق4
1-3ضرورت پژوهش4
2-فصل دوم: بررسی منابع6
2-1پیشینه اقلیم رویشی6
2-2بررسیهای زیست اقلیمی در ایران8
2-3بررسیهای زیست اقلیمی در خارج11
2-4پیشینه روش پروکراستس14
2-5پیشینه تحقیقات اندازه پیکسل یا شبکه سلولی14
3- فصل سوم: مواد و روشها16
3-1منطقه مورد مطالعه16
3-1-1موقعیت جغرافیایی استان کرمانشاه16
3-1-2توپوگرافی استان17
3-1-3بررسي دشتها در استان کرمانشاه18
3-1-4بررسي کوهها در استان کرمانشاه19
3-2خصوصيات اقليمي استان19
3-2-1وضعیت آب و هوای استان کرمانشاه19
3-2-2دما20
3-2-3بارش21
3-2-4تبخیر و تعرق21
3-2-5باد22
3-2-6نور22
3-2-7مناطق آب و هوایی در استان23
3-3خصوصيات پوشش گياهي23
3-3-1تهیه نقشه پوشش گیاهی و انتخاب گونههای گیاهی24
3-4جمع آوري آمار و اطلاعات هواشناسی24
3-4-1انتخاب ایستگاههای لازم25
3-5مواد26
3-6روشها32
3-6-1انتخاب پايه زماني مشترك براي دادها32
3-6-2کنترل کیفیت آمارهای موجود32
3-6-3باز سازي نواقص آماري32
3-6-4درونيابي33
3-7ارتباط پارامترهاي هواشناسي با ارتفاع36
3-8طبقه بندی اقلیمی36
3-8-1پهنه بندی اقلیمی36
3-8-2روش سيليانينوف36
3-8-3ترسيم و بررسي نمودار هيترگراف37
3-8-4تعيين اقليم به روش دومارتن اصلاح شده37
3-8-5تعيين اقليم به روش کوپن38
3-8-6مناسبترين پارامترها39
3-8-7انتخاب سري پارامترها39
3-8-8روش کرزانوفسکي45
3-9تحليل عاملي47
3-9-1استخراج عاملها49
3-9-2تعيين و نامگذاري متغيرهاي هر عامل50
3-9-3بررسی میزان کارایی تحلیل عاملی51
3-10تعيين تعداد گروهها52
3-11تحليل خوشهاي52
3-11-1خوشه بندي سلسله مراتبي53
3-11-2نامگذاری پهنههای اقلیمی منطقه54
3-11-3تعیین مناطق پراکنش گونههای گیاهی در استان کرمانشاه54
3-11-4تعیین تاثیر عوامل اقلیمی بر گسترش گونههای گیاهی غالب استان54
4-فصل چهارم: نتایج و بحث56
4-1داههای هواشناسی56
4-1-1انتخاب پایه زمانی مشترک و بازسازی نواقص آماری56
4-1-2تعیین دادههای پرت57
4-1-3ارتباط پارامترهای هواشناسی با ارتفاع58
4-2درونیابی61
4-2-1مناسبترین روش درونیابی61
4-2-2مناسبترین شبکه سلولی63
4-3خصوصیات اقلیمی استان67
4-3-1–الف دما67
4-3-2-ب بارش67
4-4پهنه بندی اقلیمی68
4-4-1پهنه بندی به روش سلیانینوف68
4-4-2نمودار هایترگراف69
4-4-3پهنه بندی به روش دمارتن70
4-4-4طبقه بندی اقلیمی کوپن71
4-4-5انتخاب مناسبترین سری دادهای هواشناسی72
4-5تحلیل عاملی73
4-5-1نامگذاری عاملها77
4-6تعیین تعداد گروهها85
4-7پهنههای اقلیم رویشی استان و ویژگیهای آن88
4-7-1اقلیم بسیار گرم و خشک89
4-7-2اقلیم بسیار گرم و نیمهخشک90
4-7-3اقلیم خیلی مرطوب نیمهسرد91
4-7-4اقلیم سرد و نیمه مرطوب91
4-7-5اقلیم نیمهسرد مرطوب92
4-7-6اقلیم سرد و نیمهخشک92
4-7-7سرد و نیمهخشک بادی93
4-7-8رویشگاه گونه Festuca ovina93
4-7-9اقلیم رویشی گونه Festuca ovina97
4-7-10اقلیم رویشی جنگلهای استان (گونه درختی غالب بلوط)98
4-7-11اقلیم رویشی tomentellus Bromos100
4-7-12اقلیم رویشی Hordeom bulbosa102
5-فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات106
1-1نتیجه گیری106
1-2پیشنهادات108
مراجع74

فهرست جداول
عنوانصفحه
جدول (3-1): طول، عرض و ارتفاع ايستگاههاي مورد مطالعه26
جدول (3-2): مخفف پارامترها و توضیحات آنها27
جدول (3-3): پارامترهای هواشناسی28
جدول (3-4): پارامترهاي اقليمي موجود در 26 ايستگاه هواشناسي منتخب35
جدول (3-5): خطوط همساني [15]36
جدول (3-6) تعيين نوع اقليم با روش دومارتن اصلاح شده37
جدول (3-7) تعيين نوع اقليم با روش دومارتن اصلاح شده38
جدول (3-8) تيپهاي اقليمي در سيستم طبقه بندي کوپن38
جدول (3-9): پارامترهای اقلیمی مورد استفاده در مطالعات مشابه40
جدول (3-10): پارامترها اقلیمی مهم و تاثیر گذار بر روی پوشش غالب منطقه42
جدول (3-11): پارامترهای اقلیمی بدست آمده با روش گام به گام43
جدول (4-12): نتایج آنالیز همبستگی پیرسون برای بارش44
جدول (4-13): پارامترهای اقلیمی بدست آمده با روش همبستگی45
جدول (3-14): فاکتورهاي مورد نياز براي بدست آوردن مقدار M246
جدول (3-15): قضاوت در مورد ضريب KMO [35]51
جدول (4-1): روابط مورد استفاده در بازسازی نواقص آماری57
جدول (4-2): رابطه و ضریب همبستگی بین پارامترها و ارتفاع در استان کرمانشاه59
جدول (3-3) مقادیر بارش ایستگاهها و مقادیر برآوردی با روشهای مختلف برای هر ایستگاه61
جدول (4-4): مقادیر RMSE و نتایج حاصل از مقایسه میانگین62
جدول (4-5): نتایج مقایسه میانگین، ضریب تغیرات و مقادیر RMSE65
جدول (4-6): مناسبترین اندازه شبکه سلولی سایر محققین65
جدول (4-7): مقادیر KMO و ضریب پروکراستس برای چهار سری دادههای انتخاب شده73
جدول (4-8): درصد پراش اختصاص یافته به هر عامل73
جدول (4-9): ماتریس بار عاملی دوران یافته بزرگتر از 1/0±74
جدول (4-10): ماتریس بار عاملی دوران یافته عامل دما گرمایشی با ضریب همبستگی 6/0±78
جدول (4-11): ماتریس بار عاملی دوران یافته عامل بارش با ضریب همبستگی 6/0±81
جدول (4-12): ماتریس بار عاملی دوران یافته عامل بارش زمستانه با ضریب همبستگی 6/0±82
جدول (4-13): ماتریس بار عاملی دوران یافته عامل باد با ضریب همبستگی 6/0±84
جدول (4-14): ارتباط مقادير شبه T2، شبه Fو R2با تعداد گروهها86
جدول(4-15): مقادیر عاملهاو ضریب دمارتن برای 7 پهنههای اقلیمی89
جدول(4-16): مقادیر پارامترهای اولیه برای 7 پهنههای اقلیمی89
جدول (4-17): مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه در رویشگاه Festuca ovina96
جدول (4-18):مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه کل استان97
جدول (4-19):مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه در پهنههای اقلیمی98
جدول (4-20): مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه در مناطق جنگلی100
جدول (4-21):مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه در رویشگاه Bromos tomentellus101
جدول (4-22) مقادیر امتیاز عاملی و پارامترهای اولیه در رویشگاه Hordeom bulbosa103
فهرست اشکال
عنوانصفحه
شکل (3-1): موقعيت استان کرمانشاه17
شکل (3-2): نقشه ارتفاعی استان کرمانشاه18
شکل (3-3): مهمترین تودههای ورودی به استان کرمانشاه20
شکل (3-4): نقشه خطوط هم تبخير سالانه استان کرمانشاه22
شکل (3-5): نقشه پراکنش جنگل در استان کرمانشاه24
شکل (3-6): پراکنش ايستگاهها در منطقه مورد مطالعه25
شکل (3-7): موقعیت ایستگاههای بارانسنجی و سینوپتیک استفاده شده در تحقیق در استان کرمانشاه و استانهای اطراف35
شکل (4-1): دما ماه ژوئن ایستگاه روانسر 58
شکل (4-2): دما ماه فوریه ایستگاه کنگاور58
شکل (4-3): دما ماه فوریه ایستگاه کرمانشاه 58
شکل (4-4): بارش ماه فوریه ایستگاه روانسر58
شکل (4-5): رابطه بارش سالانه با ارتفاع استان کرمانشاه59
شکل (4-6): رابطه متوسط دمای سالانه با ارتفاع استان کرمانشاه60
شکل (4-7): متوسط حداقل دما سالانه با ارتفاع استان کرمانشاه60
شکل (4-8): متوسط حداکثر دما سالانه با ارتفاع استان کرمانشاه60
شکل (4-9): نرمال بودن ارتفاع ایستگاههای مورد استفاده62
شکل (4-10): مناسبترین مدل برای درونیابی دادهها با روش کرجینگ63
شکل (4-11): میانگین بارش سالانه دادهای درونیابی شده با اندازههای مختلف شبکه سلولی64
شکل (4-12): نمودار مقاییسه میانگین، ضریب تغیرات و RMSE66
شکل (4-13): نقاط درونیابی شده در استان کرمانشاه66
شکل (4-14): خطوط هم دمای سالانه استان کرمانشاه67
شکل (4-15): خطوط هم بارش سالانه استان کرمانشاه68
شکل (4-16): پهنه بندی به روش سلیانینوف69
شکل (4-17): نمودار درصد بارش فصلی استان کرمانشاه69
شکل (4-18): نمودار هایترگراف استان کرمانشاه70
شکل (4-19): پهنه بندی اقلیمی استان کرمانشاه به روش دمارتن اصلاح شده71
شکل (4-20): پهنه بندی اقلیمی به روش کوپن72
شکل (4-21): نمودار Scree plot متغیرهای انتخاب شده بر اساس پوشش گیاهی منطقه74
شکل(4-22): الگویی مکانی عامل دما گرمایشی استان کرمانشاه79
شکل (4-23): تعداد روزهای یخبندان استان کرمانشاه79
شکل (4-24): خطوط هم رطوبت سالانه استان کرمانشاه80
شکل(4-25): الگویی مکانی عامل بارش استان کرمانشاه81
شکل (4-26): تعداد روزهای بارانی استان کرمانشاه82
شکل(4-27): الگویی مکانی عامل بارش زمستانه استان کرمانشاه83
شکل (4-28): خطوط هم بارش زمستانه استان کرمانشاه83
شکل(4-29): الگویی مکانی عامل باد استان کرمانشاه84
شکل (4-30): خطوط هم باد استان کرمانشاه85
شکل (4-31): دندوگرام آنالیز خوشهای و تعیین مناسبترین تعداد گروهها87
شکل (4-32): پهنههای اقلیمی استان کرمانشاه88
شکل (4-33): پراکنش گونه Festuca ovena در استان کرمانشاه95
شکل (4-34): پراکنش جنگل در استان کرمانشاه99
شکل (4-35): پراکنش گونه Bromos tomentellus در استان کرمانشاه102
شکل (4-36) پراکنش گونه Hordeom bulbosa در استان کرمانشاه104
چکيده
پوشش گياهي مهمترين عامل تأثيرگذار بر پايداري و تعادل اکوسيستمهاي طبيعي است. مشکل اصلی در احیایی بیولوژیک مراتع و مبارزه با مباحث بیابانزایی و فرسیاش خاک، انتخاب گونههای گیاهی مناسب برای مناطق در دست احیا میباشد. استان کرمانشاه دارای مراتع خوب و جنگلهای فراوانی است. این مناطق طبیعی بخاطر تغیرات اقلیمی، بیماری های گیاهی، چرای زود رس و بیرویه، آتش سوزی و غیره در حال نابودی و تخریب میباشند که میتوان به عنوان یک مساله بیابانزایی به آن پرداخت. در این تحقیق هدف شناخت عوامل اقلیمی تاثیر گذار در رشد و پراکنش گونههای گیاهی غالب استان کرمانشاه میباشد. برای شناخت و بررسی پارامترهای اقلیمی در استان کرمانشاه ابتدا اقدام به تهیه پایگاه دادههای اقلیمی مرکب 15 عنصر اقلیمی به تفکیک ماه، سالانه و فصلی از 26 ایستگاه داخل و خارج استان که با اقلیم و پوشش گیاهی منطقه در ارتباط هستند، انتخاب گردید. سپس با استفاده از روشهای درونیابی و اندازه شبکه سلولی مناسب دادههای نقطهای به دادههای پهنهای تبدیل گردید و با روش کرزانوفسکی و ضریب پروکراستس حجم دادهها کاهش پیدا کرد. به منظور کاهش حجم دادهها و شناسایی مهمترین عاملهای تاثیر گذار از آنالیر تحلیل عاملی استفاده شد. همچنین تحلیل خوشهای جهت پهنه بندی مناطق همگون بکار گرفته شد. سپس نقشه پوشش گیاهی منطقه با نقشه امتیازات عاملی تطبیق داده شد و امتیازات عاملی 4 گونه مرتعی و جنگلی غالب منطقه تعیین گردید. نتایج نشان میدهد که مناسبترین روش برای درونیابی دادههای اقلیمی روش کرجینگ و مناسبترین اندازه شبکه سلولی 6 کیلومتری است. دادههای اقلیمی به تعداد 622 نقطه در سطح استان تعمیم داده شد. با روش کرزانوفسکی مهمترین و موثرترین متغیرهای هواشناسی به تعداد 106 متغیر اقلیمی انتخاب شدند. تحلیل عاملی نشان داده که 4 عامل اصلی دمای گرمایشی، بارش، بارش زمستانه و باد به ترتیب 9/47، 7/23 8/8 و 7/6 که 168/87 درصد از واریانس کل دادهها را به خود اختصاص میدهند. با استفاده از امتیاز عاملی 4 عامل اصلی و آنالیز خوشهای استان کرمانشاه به هفت منطقه اقلیمی: اقلیم بسیار گرم و خشک، اقلیم بسیار گرم و نیمه خشک، اقلیم مرطوب نیمه سرد، اقلیم سرد و نیمه مدیترانهای، اقلیم نیمه سرد مدیترانهای، اقلیم سرد و نیمه خشک، اقلیم سرد و نیمه خشک بادی، پهنه بندی شد. در نامگذاری مناطق اقلیمی استان کرمانشاه از عامل دمای گرمایشی به عنوان تاثیر گذارترین عامل استفاده شد و تنها در اقلیم مرطوب نیمه سرد عامل بارش نقش تعیین کنندهای در نامگذاری منطقه داشت. با استفاده از امتیازات عاملی و پارامترهای اولیه اقلیم رویشی گونههای Festuca ovina، جنگلهای استان، tomentellus Bromos و Hordeom bulbosa بررسی شد که نشان داد گونه Festuca ovina در دو ناحیه اقلیمی سرد مدیترانهای و سرد نیمه مرطوب بادی گسترش پیدا کرده است همچنین آستانه تحمل بارش بسیار بالا و دمای مناسبی دارد و در مناطق مختلف با بارشهای متفاوت گسترش مییابد. آستانه تحمل دمای گونههای درختی بلوط بالا بوده در نتیجه میتوان عامل دما را بعد از عامل بارش به عنوان دومین عامل کنترل کننده گسترش گونههای جنگلی در استان کرمانشاه عنوان کرد. آستانه تحمل دمای گونه tomentellus Bromos بسیار زیاد بوده و متوسط بارش بیشتر از 500 میلی متر در سال لازم میباشد تا این گونه بتواند به عنوان گونه غالب و یا گونه همراه در منطقه گسترش پیدا کند. عامل اصلی تاثیر گذار در رویش گونه Hordeom bulbosa عاملهای بارش میباشند و عامل دما در درجه اهمیت بعدی قرار دارند.
کلمات کلیدی: اقلیم رویشی، تحلیل عاملی، آنالیز خوشهای، کرجینگ، پروکراستس، کرمانشاه
فصل اول
مقدمه
کلیات
محيط زندگي بشر در هر قسمت از كره زمين در نتيجه پارهاي عوامل جغرافيايي بوجود ميآيد كه هر يك به نوبه خود در شئون اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و بالاخره تمدن ساكنين آن محيط تاثير دارد. عوامل عمدهاي كه محيط زندگي انسان را به وجود ميآورند عبارتند از موقعيت جغرافيايي وضع پستي و بلندي زمين، دوري يا نزديكي دريا، جنس خاك و آب و هوا، در ميان اين عوامل پيوستگي خاصي وجود دارد چنانچه مطالعه و تحقيق درباره هر يك از آنها بدون توجه به مابقي غير مقدور و يا مشكل به نظر ميآيد. تاثير آب و هوا در زندگاني بشر به مراتب بيشتر از ساير عوامل جغرافيايي است زيرا نه تنها وجود نباتات و حيوانات بسته به آب و هواست بلكه سلامت و ادامه حيات خود انسان رابطه نزديكي با وضع اقليمي محيط او دارد [40].
با توجه به پیشرفت تکنولوژی و صنعتی شدن و تغييراتي كه انسان بر كره زمين ايجاد كرده يك نوع عدم تعادل در طبيعت بوجود آمده است. اين بيتعادلي ايجاب ميكند كه مطالعات آب و هواي و اقليمي منطقه متفاوت از قبل باشد. در دورانهاي گذشته مطالعات بیشتر تحت تاثير عوامل و عوارض طبيعي و جغرافيايي از قبيل ارتفاع، دوري و نزديكي به دريا، عرض جغرافيايي و … تعيين ميشد که در مقياسهاي وسيع تغييرات زياد پيدا نميكردند. واحدهای صنعتی در يك حوضه آبخيز ميتواند باعث تغييرات چشم گيري در كل حوضه آبخيز، بخصوص در آب و هوا و اقلیم آن حوضه ایجاد كند. این تغییرات باعث متمايز شدن اين حوضه از حوضههاي مجاور خود ميگردد بر همین اساس مطالعات آب و هوا و اقلیم در مقياسهاي كوچكتر صورت بگيرد.
عوامل هواشناسی از قبيل بارش، دما، رطوبت، باد و … ميباشند. ورودي به يك سيستم طبيعي از نظر هيدرولوژي بارش و خروجي آن به صورت تبخير و تعرق است كه از عوامل مهم هواشناسي محسوب ميگردد. اقليم نيز در واقع يك مفهوم توصيفي است و ميتوان آن را متوسط وضعيت هوا در يك منطقه در دراز مدت دانست. اقليم شناسي وضعيت كلي جو را به صورت منطقهاي و يا دورهاي مورد برسي قرار ميدهد. بنابراين مهم ترين و اصلي ترين عوامل موثر در ورودي و خروجي يك واحد هيدرولوژيكي كه همان حوضه آبخيز مي باشد آب و هوا مي باشد. از اين رو مطالعات آب و هواشناسي و شرايط جوي حاكم بر حوضه در مطالعات منابع طبيعي و كشاورزي اهميت زيادي دارد زیرا این عوامل ساير پارامترها را هم تحت تاثير قرار می دهند.
پوشش گياهي مهمترين عامل تأثيرگذار بر پايداري و تعادل اکوسيستمهاي طبيعي است. بررسی و مطالعه روابط بين پوشش گياهي و عاملهاي محيطي به شناخت عوامل مؤثر بر رشد و استقرار گونههاي گياهي و همچنين شناساي رويشگاهها کمک ميکند. اقلیم به شرایط آب و هوایی یک منطقه جغرافیایی نظیر دما، رطوبت، فشار اتمسفر، باد، بارش و سایر مشخصه‌های هواشناسی در مدت زمانی نسبتاً طولانی نسبت داده می‌شود. در هواشناسی معمولا شرایط حال حاضر آب و هوا مورد بررسی قرار می‌گیرد در حالی که در اقلیم‌شناسی مشخصه‌های درازمدت آب و هوا مورد توجه ‌است.
تقریبا تمام فعالیت‌های پوشش گياهي برای تداوم چرخه زندگی بطور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تاثیر آب و هوا و اقلیم1 قرار میگیرد. روش اصلي مطالعه در اقليم شناسي، جمع نگري يا كلي نگري می‌باشد. يعني براي مطالعه هر بخش از كره زمين محققین اقليم شناس تمام ويژگي‌هاي آن مكان را در ارتباط با يكديگر و به صورت مجموعه مرتبط بررسي می‌كنند. در مطالعه اقليمي داده‌هاي لازم در خصوص عناصر سازنده اقليمي مانند: دما، بارش، تبخیر و تعرق و ساير عوامل اقليمي جمع‌آوري شده و در جهت شناسايي استعدادها و توان‌هاي اقليم‌هاي روي زمين و عملكرد اين اقاليم در چرخه حيات براي زندگي انسان و پوشش گياهي بكار گرفته می‌شوند. در تعیین اقليم یک منطقه در گذشته از عوامل و عوارض طبيعي و جغرافيايي از قبيل ارتفاع، دوري و نزديكي به دريا، عرض جغرافيايي و غیره استفاده میشده است که در مقياس‌هاي وسيع تغييراتي چندان زيادی پيدا نمي‌كردند [30]. اما امروزه این مطالعات در مقياس‌هاي كوچكتر و دقيق تر با بررسی تعداد پارامترهای بیشتری صورت مي گيرد تا بتوان تاثیرات اقلیم بر طبیعت را دقیق‌‌تر بررسی نمود که به اقلیم خرد2 معروف است. هر نوع اقليمي، وضعیت گیاهان و پوشش گیاهی هر منطقه اي را تعیین می‌نماید. يعني پوشش گياهي هر منطقه اي متاثر از اقليم حاكم بر آن است و شديدا تحت تاثير آن قرار ميگيرد. همچنین عوامل آب و هوایی به صورت کمی و کیفی در رشد و نمو گیاهان تاثیر دارند به طوری که از لحاظ کمی باعث سرعت بخشیدن یا عدم رشد گیاهان می‌گردد و میزان زی‌توده را به اندازه قابل توجهی تغییر می‌دهد و به طور کیفی نیز محیط را برای توسعه و گسترش برخي از گونههاي گیاهي مساعدتر ساخته و برای برخی محدوديت ايجاد می‌نماید [43]. اقليم شناسان از طرفي متوجه عدم كارايي ميانگينهاي آب و هوايي در موارد كاربردي شده، از طرف ديگر با روشهاي استفاده از كامپيوتر آشنا شدند. اين عوامل سبب شد كه آب و هواشناسان ميزان تشابه بين نقاط مختلف را به كمك كامپيوتر خيلي دقيق اندازهگيري و نتيجه را با استفاده از مدلهاي آماري متعدد، طبقهبندي كنند [38].
به نظر ریتیرتو3 و کاربلریا4 (1992) در مقياس جهاني، اقليم به طور معمول، مهمترين كنترل كنندة توزيع جغرافيايي گونههاي گياهي در نظر گرفته ميشود. بقية عاملها مانند خاك، توپوگرافي، عاملهاي تاريخي و انساني كه مقياس كوچكتري دارند، بدون شك مهماند، ولي از درجة اهميت کمتری برخوردار میباشند. بر خلاف اهميت اقليم که به عنوان عاملي شاخص در توزيع پوشش گياهي موثر است، تحقيقات اكولوژيكي زيادي در اين زمينه انجام نشده است. به همین منظور بایستی اقداماتی در این زمینه صورت پذیرد که میتوان به یافتن مشکلات موجود در توصیف اقلیم این مناطق و افزایش ایستگاههای اقلیمی اشاره کرد [94].
روش طبقه بندی اقلیمی همراه با پوشش گیاهی، شايد ساده‌ترین روش برای مرتبط ساختن الگوهای پراکنش گیاهی در سطح کره زمین باشد [39]. با توجه به اینکه هر جامعه گیاهی در یک اقلیم خاص رشد و گسترش پیدا می‌كند، لذا ضرورت دارد که اقلیمهاي خرد با استفاده از پارامترهای هواشناسی و پوشش گیاهی در یک منطقه تعیین گردد.
اهداف تحقیق
1- تعیین عناصر اقلیمی موثر بر گسترش چند گونه گیاهی مرتعی غالب استان کرمانشاه.
2- پهنه بندی اقلیم رویشی گونه‌های گیاهی مرتعی غالب استان کرمانشاه.
3- تهیه برخی لایههای اطلاعات اقلیمی استان کرمانشاه برای افزایش بانک اطلاعاتی اقلیم کشاورز و منابع طبیعی به منظور بهره برداری بهینه و پایدار از منابع موجود.
ضرورت پژوهش
پوشش گياهي مهمترين عامل تأثيرگذار بر پايداري و تعادل اکوسيستمهاي طبيعي است. اهمیت فراوان گونههای گیاهی در حفظ آب و خاک و همچنین نداشتن اطلاعات اطلاعات کافی در خصوص آنها، ضرورت شناخت سرشت و نیازهای اکولوژیک این گونهها را روشن میسازد تا علاوه بر افزایش دانش پایه، اطلاعات این گونهها جهت مدیریت منابع طبیعی در اختیار مدیران قرار گیرد. مشکل اصلی در احیایی بیولوژیک مراتع و مبارزه با مباحث بیابانزایی و فرسیاش خاک انتخاب گونههای گیاهی نامناسب برای مناطق در دست احیا میباشد. هر منطقه شرایط اقلیمی و خاکی خاص خود را دارا میباشد که بایستی با توجه به شرایط منطقه گونه گیاهی مناسب را انتخاب نمود تا بتوان به اهداف مورد نظر در احیا دست یافت.
استان كرمانشاه داراي مراتع خوب و درخور توجه است. ساكنين اين استان از گذشتههاي دورزندگي كوچ نشيني توأم با معيشتي بر اساس دامداري داشتهاند، اين استان از مناطق عمده ايران در امر دامپروري به شمار ميآيد. دره‌هاي مناطق غربي تا جنوب شرق استان کرمانشاه يعني ارتفاعات اورامانات تا زردلان و هليلان پوشيده از جنگل است. گونههای مرتعی استان از لحاظ داویی و صنعتی حائز اهمیت هستند که نقش تعیین کنندهای در اقتصاد ساکنین این استان دارد و میتوان با بررسی دقیقتر شرایط اکولوژیک این گونههای گیاهی شرایط را برای بهرهبرداری هرچه بهتر آنها فراهم نمود که در راستای آن اقتصاد ساکنین این مناطق نیز بهبود مییابد. این مناطق بخاطر تغیرات اقلیمی، بیماریهای گیاهی، چرای زود رس و بیروه، آتش سوزیهای عمدی و غیره در حال نابودی و تخریب میباشند که میتوان به عنوان یک مساله بیابانزایی به آن پرداخت. شناخت درست از منطقه و همچنین گونههای بومی منطقه میتواند کارشناسان را در امر مدیریت و کنترل مسائل بیابان زایی کمک کند. پوشش گياهي هر منطقه اي متاثر از اقليم حاكم بر آن است و شديدا تحت تاثير آن قرار ميگيرد. پهنه بندی و تفکیک مناطق همگون اقلیمی امکان مدیریت بهتر و کاراتری را فراهم میکند. شناخت پوشش گیاهی منطقه، تعیین عوامل اقلیمی موثر بر گونههای گیاهی، شناسایی عوامل موثر بر کاهش تولیدات عرصههای طبیعی در زمانهای مختلف و شناخت محدودیتهای اقلیمی گونههای گیاهی میتواند متخصصین را در استفاده هر چه بهتر این گونهها برای احیا بیولوژیک مراتع و مباحث بیابانزدایی، همچنین جهت اهلی نمودن گونههای وحشی برای مصارف دارویی و صنعتی کمک میکند.
فصل دوم
بررسی منابع
پیشینه اقلیم رویشی
بررسيهاي همبستگي اقليم با پوشش گياهي سابقه طولاني دارد. وایزمن1 (1948)، پراکندگی جهانی اقلیم را در ارتباط با پوشش گیاهی بررسی کرده است. سیستمی که او پایه‌گذاری کرده بر مبناي روش کوپن استوار میباشد. در اين مطالعات براساس دما، 5 منطقه حرارتی در جهان تعیین می‌شود که با هم پوشاني پراکندگی بارندگي و رژیم حرارتی به مناطق فرعیتري تقسیم می‌گردد. در مطالعات با مقياس كوچكتر شبه قارهاي استينر (1965) پهنه بندی اقلیمی ایالات متحده آمریکا را انجام داده كه با استفاده از روش آماری تحلیل عاملی2 اجرا شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد 4 عامل رطوبت، آشفتگی جوی، بری بودن و قابلیت دمایی 6/88 درصد از پراش را توجیه میکند [99]. اين مطالعات در مقياس هاي كوچكتر كشوري و يا استاني در اقصی نقاط دنيا انجام شده كه در ذيل به تعدادي از آنها اشاره مي گردد. در اين مطالعات سعي شده كه رابطه پراكندگي گونهها با فاكتورهاي اقليمي بصورت علم روز و با استفاده از مدلهاي رياضي تعريف گردند [13،34،36،112و…].
مقدم (1377) معتقد است هر اقليمي، وضعيت پراکندگی گونههاي گياهي و اجتماعات گیاهی مناطق مختلف را تعیین می‌نماید. همچنین عوامل آب و هوایی به صورت کمی و کیفی در رشد و نمو گیاهان تاثیر گذارند. به‌طوری که از نظر کمی باعث سرعت یا عدم رشد گیاهان شده، میزان محصول را به میزان قابل توجهی تغییر می‌دهد و به‌صورت کیفی نیز محیط را برای توسعه تعدادي از گونه ها مساعدتر ساخته و برای برخی گونه ها حيطه رشد را محدودتر می‌نماید.
از طرفي علیزاده و همكاران (1388) گزارش كرده اند كه ساده‌ترین و ابتدای‌ترین طبقه‌بندی آب هوایی بر اساس دمای هوا بوده است. در این سیستم سه نوع آب و هوا در سطح دنیا متمایز است که عبارتند از: آب و هوایی تروپیک، آب و هوایی معتدل و آب و هوایی قطبی [30]. هيل (1991) بيان ميكند كه اقلیم در تعیین و توزیع گونههای غالب منطقه نقش عمده دارد [62] و در طول سالهای گذشته در انگلستان طبقه‌بندی‌های بیوکلیماتیک3 مختلفی در زمینه تیپ‌های مختلف گیاهی و یا بایومی4 صورت گرفته است [58،61،62].
یکی از مشخصات عمده مناطق خشک5 و نیمه‌خشک6، اقلیم آن است که موجبات پيدايش انواع معینی از پستی بلندی، خاك، فون و فلور می‌شود به‌طوری که از نظر این ویژگی‌ها آن را بطور كامل از مناطق مرطوب7 متمایز می‌سازد. از آنجایی که خشکی تابعی از مقدار بارندگی، درجه حرارت و تبخیر است، بنابراین هرگونه طبقه‌بندی که فقط شامل یکی از این عوامل باشد، نمی‌تواند مبین واقعیت اقليمي منطقه باشد [10].
مطالعات حلقههاي رشد درختان نشان داده كه رشد ساليانه درخت در طول بهار و تابستان هر سال در جنگل‌ها بستگی به درجه حرارت در زمستان قبلی دارد. مطالعه اين حلقه ها همبستگي مثبت بین عرض حلقههای رشد درخت و درجه حرارت درزمستان را نشان میدهد [109].
پابو (1348) کارشناس فائو، اقاليم رويشي كشور را در مقياس كلان به سه اقليم خزري، ايران – توراني و بلوچي تفكيك كرد [5]. ترابی و جهانبخش (1380) با استفاده از روشهای تحلیل خوشهای و طبقه بندی اقلیمی که با استفاده از دادههای 41 ایستگاه هواشناسی در دوره آماری 30 ساله (1966-1995) انجام گردید، پنج منطقه اقلیمی به اسامی معتدل خزری، سرد کوهستانی، گرم و نیمه خشک، گرم و خشک و گرم خشک ساحلی معرفی نمود [6].
فرج زاده (1390) همبستگي 8NDVI را با رطوبت نسبي ميانگين و حداكثر و دماي حداكثر بررسي كرده و همبستگی بالاتر آنرا در شرايط مورد مطالعه گزارش كرده است، در حاليكه مقدار NDVI با بارش و دماي حداقل همبستگی پايينتری دارد و چنين بيان كرده كه هر چه عنصري داراي توزيع يكنواخت تر مكاني باشد، تاثير آن در پيش بيني مقدار NDVI بيشتر است. همچنين توضيح داده كه تاثير آب و هواي فصل گرم بر روي NDVI بيشتر از فصل سرد بوده است (18). برخي از محققين معتقداند كه همبستگي بالايي بين NDVIو مقدار بارش باران در مناطق خشك وجود دارد، اما همبستگي بين NDVIو دما كمتر ولي معنيدار ارزيابي شده است [67،95،108]. همچنين مطالعات نشان داده كه همبستگی مثبتی بین NDVI با بارش و تبخیر‌و‌تعرق وجود دارد در حالی که همبستگی بسیار ضعیف با دما در بیوم و زیست بایومها برقرار است كه تائيد كننده مطالعات قبلي است [114]. بدين ترتيب ميتوان نتيجه گرفت كه NDVI كه جهت مطالعات پوشش گياهي است و از طريق سنجش ازدورحاصل مي گردد با فاكتورهاي مختلف اقليم شناسي همبستگي دارد و تغييرات عوامل اقليمي را مي توان با آن بررسي نمود.
به دنبال روند تكامل روشهاي آماري در تخمين ذخاير معدني به ويژه براساس پژوهشهاي محققيني از قبيل سيشل و كريگ، ماترون (1962) با انتشار مقالهاي پايههاي زمين آمار را بنا نهاد. اگر چه عمده زمينههاي رشد و توسعه زمين آمار در مساله تخمين ذخاير معدني بوده است ولي در زمينه ژئوشيمي، زمين شناسي، ژئوفيزيك، مكانيك سنگ، تخمين مخازن نفت، اقليم شناسي، هيدرولوژي و منابع آب نيز تحقيقات كاربردي جامعي انجام شده است. امروزه استفاده از روشهاي درونيابي در بسياري از علوم زمين كاربرد دارد. رواج استفاده از سيستمهاي اطلاعات جغرافيايي یا “ساج” (GIS) به استفاده گستردهتر از اين روشها كمك كرده است، زيرا امكان استفاده از اين روشها در بسياري از نرم افزارهاي ساج وجود دارد و ميتوان با استفاده از اين روشها و با دقت مناسب نقشههاي خطوط هم ارزش را ترسيم نمود.
بررسیهای زیست اقلیمی در ایران
خداقلی و همکاران (1385) به بررسی گیاه-اقلیم شناختی حوضه زاینده رود پرداخته و تغییرات مکانی 63 متغیر اقلیمی که از نظر رستنیهای طبیعی اهمیت دارند را با استفاده از تجزیه عاملی و تحلیل خوشهای بررسی کردند و بررسی ها نشان داد که 5 عامل اول 95/95 درصد پراش متغیر های اولیه را بیان میکند که این عوامل عبارت بود از بارش، دمای گرمایشی، جهت و سرعت باد، بارش تابستانه و غبار که به ترتیب 1/35 ، 8/26 ، 5/17 ، 2/11 ، 4/5 درصد از پراش را تعریف میکنند و در نهایت حوضه زاینده رود به 8 پهنه اقلیم رویشی تفکیک، ترسیم و نامگذاری شده است [13].
قطره سامانی (1383) پهنهبندی اگروکلیماتولوژیک استان چهارمحال و بختیاری را از نظر قابلیت کشت گردو با استفاده از سيستم ساج GIS9 مورد بررسی قرار دادند و در این بررسی چنين استنتاج نمودهاند که عامل محدودیت رشد گردو دما است. با توجه به نياز دمايي درخت گردو در استان چهارمحال و بختياري با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي نقشههاي هم دما (حداقل، حداكثر و ميانگين) رسم و مناطق مناسب جهت كشت را تعيين و مشخص نمود كه كشت گردو در مناطق مركزي و شمال استان مناسب بود. در جنوب استان گرماي تابستان و در منطقه شمال غرب استان سرماي زمستان و بهار از عوامل محدود كننده توليد گردو شناخته شد [36].
مطالعات يغمايي و همكاران (2009) نشان مي دهد كه عناصر آب و هوایی به تناسب موقعیت جغرافیایی، در مناطق مختلف به شدت متفاوتی نمایان می‌شوند به گونه‌ای که در هر ناحیه اي معمولا یک عنصر‌، نمود آشکار منطقه را شکل داده و بقیه عناصر در درجات بعدی اهمیت قرار ميگيرند. بررسی تحلیل عاملی در استان اصفهان نشان می‌دهد که عامل بارش در غرب استان عامل غالبی است در صورتي كه دما در شرق اصفهان بیشترین تاثير را دارد. در این تحقیق با استفاده از تحلیل عاملی و تحلیل خوشهای، 7 اقلیم زیستی در استان اصفهان شناسایی و نامگذاری و تیپ گیاهی شاخص در هر یک از این اقلیم ها معرفی شد [112].
به منظور بررسي تاثير عوامل اقليمي بر گسترش تيپهاي جنگلي استان چهارمحال و بختياري، يغمائي و همكاران (1388) تعداد 71 متغير اقليمي را که از نظر شرايط اکولوژيک گونه هاي جنگلي، اهميت بيشتري داشتند، انتخاب كرده و با روش تحليل عاملي، عوامل موثر بر پراکنش اين گونهها شناسايي و معرفي شد. اين عوامل كه 82/91 درصد از واريانس متغيرها را بازگو ميکنند، عبارتند از: دماي گرمايشي، بارش و تابش. تاثير هر يک از اين عوامل و نيز متغيرهاي اوليه اقليمي بر پراكنش تيپهاي شاخص جنگلي استان مزبور، بررسي شد [48].
خداقلی و همکاران (1386) به منظور تعيين اقاليم رويشي حوضه آبخيز كارون، تعداد 52 متغير اقليمي را با روش تحليل عاملي و تجزيه خوشهاي پهنه بندی کردند اين بررسي نشان داد 5 عامل اول 26/94 درصد از پراش متغيرهاي اوليه را داردکه اين عوامل عبارتند از: 1) دما، 2) بارش، 3) بارش بهاره و برف، 4) باد و5) رطوبت نسبي که به ترتيب 8/43، 96/26، 3/13، 15/5 و 1/5 درصد از تغييرات را نشان مي دهند و نتايج تحليل خوشه اي با روش سلسله مراتبي وارد، نشان داد که حوضه آبخيز كارون با مساحت 4275400 هكتار داراي 9 پهنه اقليم رويشي مختلف با پتانسيل و استعداد متفاوت مي باشد [14].
حيدري و عليجاني (1378) در يک تحقيق ارزشمند، با استفاده از 49 متغير اقليمي با روش تحليل عاملي و تجزيه خوشهاي اقاليم ايران را پهنه بندي کردند. ايشان رطوبت، دما و جهت گيري باد را به عنوان سه عامل اصلي موثر در اقليم ايران دانسته و نهايتا 6 ناحيه اقليمي و 12 زير ناحيه اقليمي شناسائي کردند [11].
مسعوديان (1383) با استفاده از 27 عنصر اقليمي در مقياس سالانه با روش تحليل عاملي و تجزيه خوشهاي نواحي اقليمي ايران را مشخص کرد. بر اساس اين تحقيق اقليم ايران متاثر از 6 عامل اصلي گرما، نم و ابر، بارش، باد، غبار و تندر مي باشد. مسعوديان نهايتا 15 ناحيه اقليمي را شناسائي و تفکيک نمود. مسعودیان به بررسی پراکندگی جغرافیایی بارش در ایران به روش تحلیل عاملی دوران یافته پرداخت، در این بررسی که به روش تحلیل عاملی دوران یافته انجام گرفت آشکار گردید که در ایران سه قلمرو پر بارش وجود داردتحقيقاتي نيز در ارتباط با هم اقليمي برخي گونههاي زراعي در كشور انجام گرفته است كه مي توان به كمالي و كوچكي (1389)، كمالي و همکاران (1387)، مظفري و صادقیان (1390) اشاره نمود [42].
فاطمی آذرخواراني و همکاران (1391) در بررسي زيست اقليم گياهي گونة قيچ صحرايي در استان اصفهان با استفاده از تحیلی عامل تعداد 68 متغیر اقلیمی را به 4 عامل اصلی کاهش دادند، که دماي سرمايشي، بارش، ابرناكي و باد تعيين شدند و به ترتيب 45/34, 43/79,29/11 و 07/9 درصد واریانس کل متغیرها را به خود اختصاص میدهند. عامل ابرناکی به دلیل نزدیکی این ناحیه به تپههای شنی مرکز کشور بوده که میزان گرد و غبار این منطقه را افزایش میدهد [33].
خان حسني و همكاران (1376) ويژگيهاي بوم شناختي و جنگلشناسي مناطق جنگلي استان كرمانشاه را مورد بررسي قرار دادند. در اين تحقيق با استفاده از نقشة اقليم تهيه شده به روش دمارتن اصلاح شده، محل پراكنش جنگلهاي استان در اقليمهاي مختلف از راه تطبيق اين نقشه با نقشههاي توپوگرافي و ديگر نقشهها تعيين و در نهايت 13 منطقة جنگلي در 6 اقليم استان مشخص شد [12].
زارع چاهوكي (1380) در بررسي عوامل محيطي تأثيرگذار بر پراكنش تيپهاي رويشي مراتع پشتكوه استان يزد دريافت كه پراكنش تيپهاي Artemisia aucheri و Artemisia sieberi تحت تأثير عوامل ارتفاع از سطح دريا، شيب و بافت خاك قرار ميگيرد. نتايج تحقيق نشان داد كه گونة Artemisia aucherاز ارتفاع 2400 متر به بالا بر روي اراضي به نسبت شيبدار و در خاكهايي با بافت سبك و سنگريزهدار گسترش دارد. اين در حالي است كه گونة Artemisia sieberi در محدودة ارتفاع 2100 تا 2400 متري بر روي اراضي به نسبت مسطح با بافت متوسط و خاكهايي با املاح زيادتر از رويشگاهArtemisia aucheri مستقر شده است [22].
خوشحال و همكاران (1385) از گروه بندي خوشهاي در پهنه بندي زيست اقليم انساني اصفهان استفاده كرده است. در این پژوهش بهترين روش طبقه بندي زيست اقليمي براي استان اصفهان روش گيوني تشخيص داده شده و براساس روش مذكور استان اصفهان به پنج منطقه زيست اقليم انساني مجزا طبقه بندي گرديد [16].
برادران راد (1378) با استفاده از روش سليانوف و بكارگيري سيستم اطلاعات جغرافيايي شمال غرب ايران را از نظر اقليمي پهنه بندي كرده است [4]. رضيئي و عزيزي (1388) مناطق همگن بارشي در غرب ايران را تعيين كردهاند. در اين پژوهش ميانگين 9 متغير وابسته به بارش در دوره آماري 1965 تا 2000 را براي 140 ايستگاه هواشناسي پراكنده در سطح منطقه محاسبه و مورد استفاده قرار داد. متغيرهاي ياد شده به كمك روش تحليل مؤلفههاي اصلي (با آرایه R) به چهار مؤلفه كاهش و با استفاده از چرخش واريماكس چرخش داده شدند. سپس با بهره گيري از روش خوشه بندي سلسله مراتبي به شيوه “وارد” ايستگاههاي مورد بررسی در اين تجزيه و تحليل، بر مبناي مقادير نمرات استاندارد آنها در مؤلفههاي بدست آمده گروه بندي و به اين ترتيب غرب ايران به چهار زير منطقه همگن بارشي تقسيم شد [20].
ساكي ( 1387) به منظور ارائه طرحهاي معماري مناسب و هماهنگ با اقليم را بررسی و حوضههاي اقليمي استان لرستان را تعيين کرده است. وي ابتدا حوضههاي اقليمي استان لرستان را مشخص نموده و سپس معماري همساز با اقليم هر حوضه را براساس روش تحليل عاملي و خوشه بندي تعيين كرده است [25].
ثقفيان و همكاران (1384) اثر تراكم ايستگاه و تفكيك منطقهاي در برآورد توزيع مكاني بارندگي روزانه را بر روي بارندگي جنوب غرب ايران مورد بررسي قرار دادند. آنها نتيجه گرفتند كه در مجموع روش TPSS مناسبتر ميباشد. ولي با توجه به نزديك بودن دقت روشها، انتخاب نهايي روش مناسب را به هدف و زمان محاسبه وابسته معرفی کردهاند [8].
به طور یقین بخش کشاورزي بیشترین ارتباط و تاثیر پذیري را از شرایط محیط اطراف و به خصوص اقلیم دارد، به گونهاي که ویژگیهاي اقلیمی مثل پتانسیلها و محدودیتهاي اقلیمی در بلند مدت، منجر به تعیین الگوي کشت و توجیه پراکنش گونههاي گیاهی مختلف شده است. متاسفانه بخش کشاورزي به دلیل سرعت و قدرت کم تطابق، بیشترین تاثیر را از تغییرات اقلیمی متحمل خواهد شد. پیش بینی میشود در اثر تغییرات اقلیمی و گرم شدن هوا، مناطق جنگلی در نیمکره شمالی به سمت شمال سوق پیدا کنند. بنابراین جغرافیاي کشاورزي در این مناطق، تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار میگیرد [39].
بررسیهای زیست اقلیمی در خارج
هسل10 و همكاران (2003) اقاليم زيستي بريتانيا و ايرلند را طبقه‌بندي نمودهاند. در اين مطالعه تغييرات مكاني 89 متغير اقليمي كه از اهميت زيست شناختي بيشتري برخوردار بودند با روش مولفه‌هاي مبنا و تحليل خوشه‌اي مورد بررسي قرار گرفته و نهايتا نقشة اقاليم زيستي بريتانيا و ايرلند با استفاده از سامانههاي اطلاعات جغرافيايي (GIS) ارائه شده است. دي گتانو و شولمان (1990) با استفاده از روش مولفه‌هاي مبنا و تحليل خوشه‌اي اقليمهاي كشاورزي آمريكا و كانادا را پهنه‌بندي نمودند. فائو قاره آفريقا را از نظر 11 محصول مهم كشاورزي شامل گندم، برنج، ذرت، ارزن، سورگوم، سويا، پنبه، باقلا، دو نوع سيب‌زميني و كتان با استفاده از متغير دوره رشد، پهنه‌بندي نمود. دوره رشد به عنوان مدت زماني كه دما و بارش به مقدار كافي و لازم موجود باشد تا گياه دوره رشد خود را كامل كند، در نظرگرفته شده است [63].
ناکاواتاس و پیترسون11 (2006) تغییرات مکانی در ارتباط بین اقلیم و رشد پوشش جنگلی را در منطقه کوهستانی المپیک بررسی کردند.آنها به این نتیجه رسیدندکه اطلاعات به دست آمده از ارتباط بین اقلیم و پوشش جنگلی،ممکن است برای توسعه راهکارهای مدیریتی در مورد انطباق گونهها و پیش بینی تاثیر اقلیم آینده بر روی این جنگلها، مفید و موثر باشد. تئودوریک و همکاران (1993) یک پایگاه اطلاعاتی برای شناسایی و تعیین واحدهای آگروکلیمایی در ناحیه آپولیا12 در جنوب ایتالیا تشکیل دادند و براساس این ترکیب کردن عوامل مختلف، این واحدها را معرفی کردند. نقشه نهایی یا خروجی اصلی این اطلاعات، پایگاه آگروکلیمایی کشاورزی است که می تواند در تصمیم گیریها و برنامه ریزیهای کشاورزی مورد استفاده قرار گیرد [83].
طي سی سال گذشته مطالعات زیادی انجام گرفته كه پوشش گیاهی را به عنوان یک مولفه مهم مرتبط با سیستم اقلیمی دانسته است [56] و آزمایشهائی که در سالهای اخیر انجام شده، دلالت بر کنترل بالقوه اقلیم‌ها روی پراکنش گیاهی دارد [82]. گرم شدن کره زمین ناشی از تنش‌های خشکی ممکن است اثرات منفی بر



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید