دانشكده آموزشهای الكترونیكی دانشگاه شیراز

پایان نامه كارشناسی ارشد در مهندسی فناوری اطلاعات (مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی)

ارائه مدلی جهت چابك سازی معماری سازمانی با استفاده از چارچوب توگف

به كوشش :
سید امیر حسینی مدواری

استاد راهنما :
دكتر سید رئوف خیامی

شهریور 1393

به نام خدا
اظهارنامه
اینجانب سید امیر حسینی مدواری دانشجوی رشته‌ی مهندسی فناوری اطلاعات گرایش مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی دانشكده‌ی آموزشهای الکترونیکی اظهار می‌كنم كه این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی كه از منابع دیگران استفاده كرده‌ام، نشانی دقیق و مشخصات كامل آن را نوشته‌ام. همچنین اظهار می‌كنم كه تحقیق و موضوع پایان نامه‌ام تكراری نیست و تعهد می‌نمایم كه بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. كلیه حقوق این اثر مطابق با آیین نامه مالكیت فكری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام ونام خانوادگی : سید امیر حسینی مدواری
تاریخ و امضاء:
تقدیم به
تمامی کسانی که آسایش امروز ما مرهون ایثار دیروز آنان می‌ باشد.
تقدیم به
پدر م و مادرم که هر چه دارم به برکت دعای خیر آنان است.
تقدیم به
همسر عزیزم که بدون همراهی و صبوری اش نمی توانستم…
تقدیم به
فرزندان دلبندم
علیرضا و فاطمه

سپاسگزاری

با سپاس به درگاه یگانه بی‌نیاز، عزیز متعال و مهربان بنده نواز که چون بخوانیم و بخواهیمش اجابت می‌کند و فضل و عطایش بی‌کران است و البته شکرش در دایره کلام نگنجد.
پس از خدا، پدری را می‌ستایم که همواره شور آموختن را در من زنده نگه داشت و مشوقم بود و مادری که دعای خیرش هماره بدرقه راهم بوده و انشاء الله خواهد بود و همچنین از همسر عزیزم و فرزندان دلبندم بی‌نهایت ممنونم که در این مدت تحصیل کمتر توانستم حق آنها را ادا کنم.
بزرگوارانی بوده و هستند که مصداق حدیث شریف «مَنْ عَلََّمَنِی حَرْفاً قَدْ صَیَّرَنِی عَبْداً» می‌باشند و امثال بنده را در مقام بندگی آنان قرار می‌دهد و از این حیث، بر خود فرض می‌دانم كه از استاد ارجمند جناب آقای دکتر سید رئوف خیامی تشکر و قدردانی کنم؛ چرا که علاوه بر اینکه در این تحقیق راهنمای من بوده‌اند، در چند درس دیگر نیز افتخار شاگردی ایشان را داشته‌ام. همچنین از مساعدت و همکاری اساتید گرانقدر جناب آقایان دکتر سیدمحمدرضا موسوی،‌ دکتر سید مصطفی فخر احمد، دکتر محمد هادی صدرالدینی صمیمانه سپاسگزاری می‌کنم.

چکیده

ارائه مدلی جهت چابک‌سازی معماری سازمانی با استفاده از چارچوب توگف

به کوشش
سید امیر حسینی مدواری

از زمان ظهور معماری سازمانی، چارچوب‌های متعددی برای معماری سازمانی معرفی شده است و هریک به نوعی به توصیف سازمان پرداخته‌اند. چارچوب‌های اولیه بدون توجه به نوع کسب‌وکار و ذینفعان آن و براساس دانش صریحی که از کسب‌وکار وجود داشت، بنا شده بودند و کمتر به آنچه در بستر سازمانی خاص در جریان بود و رویدادهای نوظهور و پیش‌بینی نشده، توجه داشتند. با گذر زمان، تغییرات فزاینده محیطی و ایجاد فضای رقابتی شدید برای سازمان، ادامه حیات سازمان، مستلزم یافتن راه‌حلی برای جلب رضایت ذینفعان آن می‌باشد. مفهوم چابکی با هدف مواجهه با شرایط نوظهور، متغیر و فاقد قطعیت از طریق ایجاد پویایی، انعطاف و تطبیق‌پذیری‌ مطرح شده است. هدف از این تحقیق ارائه مدلی برای چابک‌سازی فرآیند معماری سازمانی می‌باشد. در این راستا ابتدا معماری سازمانی، اهداف و اصول معماری چابک و سپس چارچوب توگف به عنوان محور تحقیق بررسی می‌شوند و سپس به فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی و ضرورت همراستایی راهبردی در سازمان می‌پردازیم و در نهایت براساس ویژگی‌های ذکر شده برای روش‌های چابک و همزمانی فرآیند معماری سازمانی و فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی در سازمان، مدلی برای چابک‌سازی فرآیند معماری سازمانی ارائه می‌کنیم.

فهرست مطالب

عنوان صفحه
1–مقدمه
1-1–معماری سازمانی و كلیات موضوع…………………………………………………………………. 1
1-2–طرح مسئله و اهمیّت تحقیق……………………………………………………………………….. 3
1-3–اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………….. 6
1-4–تحقیقات مرتبط……………………………………………………………………………………………. 7
1-5–ساختار پایان نامه………………………………………………………………………………………….. 11
2- معرفی معماری سازمانی و معماری سازمانی چابک
2-1- مفاهیم معماری سازمانی………………………………………………………………………………… 13
2-1-1- تعریف معماری سازمانی…………………………………………………………………… 14
2-1-2- تعریف چارچوب معماری………………………………………………………………….. 15
2-1-3- انواع معماری سازمانی………………………………………………………………………. 15
2-1-4- محصولات معماری سازمانی……………………………………………………………… 17
2-2- تاریخچه‌ی معماری سازمانی…………………………………………………………………………. 17
2-3- ضرورت و نتایج معماری سازمانی…………………………………………………………………. 19
2-4- چارچوب‌‌های معماری سازمانی…………………………………………………………………….. 21
2-4-1- چارچوب زکمن………………………………………………………………………………… 21
2-4-2- چارچوب فدرال(FEAF)…………………………………………………………………. 23
2-4-3- چارچوب سازمان خزانه داری(TEAF)…………………………………………… 26
2-5- فرآیند معماری سازمانی………………………………………………………………………………… 27
2-6- متدولوژی‌‌های معماری سازمانی………………………………………………………………….. 32
2-6-1- تعریف متدولوژی………………………………………………………………………………. 32
2-6-2- متدولوژی EAP……………………………………………………………………………….. 33
2-7- چالش‌‌های معماری سازمانی…………………………………………………………………………. 34
2-8- معماری سازمانی چابک………………………………………………………………………………… 35
2-8-1- مفهوم چابکی……………………………………………………………………………………. 36
2-8-2- تعریف معماری سازمانی چابک………………………………………………………… 38
2-8-3- پیشینه معماری چابک……………………………………………………………………… 39
2-8-3-1- بیانیه‌ی چابک……………………………………………………………………… 41
2-8-4- ضرورت معماری چابک…………………………………………………………………….. 42
2-8-5- چارچوب معماری چابک…………………………………………………………………… 44
2-8-6- اهداف معماری سازمانی چابک………………………………………………………… 46
2-8-7- اصول حاکم بر معماری سازمانی چابک…………………………………………… 46
3- چارچوب توگف………………………………………………………………………………………………………. 49
3-1- مقدمه‌ای بر توگف…………………………………………………………………………………………. 49
3-2- ساختار سند توگف………………………………………………………………………………………… 49
3-3- تعریف معماری در چارچوب توگف………………………………………………………………. 51
3-4- اجزای توگف…………………………………………………………………………………………………. 52
3-5- ADM و مراحل آن……………………………………………………………………………………… 53
3-5-1- مرحله مقدماتی……………………………………………………………………………….. 56
3-5-2- مرحله‌ی A : چشم‌انداز معماری……………………………………………………… 58
3-5-3- مرحله‌ی B : معماری کسب‌و‌کار……………………………………………………… 61
3-5-4- مرحله‌ی C : معماری سیستم‌های اطلاعاتی…………………………………… 63
3-5-4-1- معماری داده……………………………………………………………………….. 64
3-5-4-2- معماری برنامه کاربردی……………………………………………………… 67
3-5-5- مرحله‌یD : معماری فناوری…………………………………………………………… 69
3-5-6- مرحله‌ی E : فرصت‌ها و راه‌حل‌ها…………………………………………………….71
3-5-7- مرحله‌ی F : برنامه‌ریزی گذار…………………………………………………………. 75
3-5-8- مرحله‌ی G : راهبری پیاده‌سازی…………………………………………………….. 78
3-5-9- مرحله‌ی H : مدیریت تغییرات معماری…………………………………………..80
3-5-10- مدیریت نیازمندی‌ها……………………………………………………………………… 82
3-6 – تعیین دامنه‌ی فعالیت معماری…………………………………………………………………… 84
3-8- تکنیک‌ها و اقلام قابل تحویل کلیدی چرخه‌ی ADM……………………………….. 85
3-8-1- چارچوب معماری متناسب………………………………………………………………. 85
3-8-2- مدل سازمانی برای معماری سازمانی………………………………………………. 86
3-8-3- اصول معماری……………………………………………………………………………………. 87
3-8-4- قواعد کسب‌و‌کار، اهداف کسب‌و‌کار و پیشران‌های کسب وکار……….. 88
3-8-5- مخزن معماری…………………………………………………………………………………. 88
3-8-6- ابزارهای معماری………………………………………………………………………………. 89
3-8-7- درخواست برای کار معماری……………………………………………………………. 89
3-8-8- بیانیه کار معماری……………………………………………………………………………. 90
3-8-9- چشم‌انداز معماری……………………………………………………………………………. 91
3-8-10- مدیریت ذینفعان……………………………………………………………………………. 92
3-8-11- برنامه ارتباطات………………………………………………………………………………. 93
3-8-12- ارزیابی آمادگی تحول کسب‌و‌کار…………………………………………………… 94
3-8-13- ارزیابی توانمندی‌ها……………………………………………………………………….. 94
3-8-14- مدیریت ریسک……………………………………………………………………………… 96
3-8-15- سند تعریف معماری……………………………………………………………………… 97
3-8-16- توصیف نیازمندی‌های معماری……………………………………………………… 98
3-8-17- نقشه‌ی راه معماری……………………………………………………………………….. 99
3-8-18- سناریوهای کسب‌و‌کار……………………………………………………………………. 100
3-8-19- تحلیل شکاف…………………………………………………………………………………. 101
3-8-20- نقطه نظرات (Viewpoints) معماری………………………………………….. 101
3-8-21- نما‌های (Views) معماری…………………………………………………………….. 102
3-8-21-1- توسعه‌ی نما‌ها در چرخه ADM………………………………………………. 102
3-8-22- بخش‌های سازنده‌ی معماری…………………………………………………………. 103
3-8-23- بخش‌های سازنده‌ی راه‌حل……………………………………………………………. 103
3-8-24- برنامه‌ریزی مبتنی بر توانمندی‌ها………………………………………………….. 104
3-8-25- تکنیک‌های برنامه‌ریزی گذار…………………………………………………………. 105
3-8-26- برنامه پیاده‌سازی و گذار……………………………………………………………….. 106
3-8-27- معماری انتقال……………………………………………………………………………….. 107
3-8-28- مدل راهبری پیاده‌سازی……………………………………………………………….. 108
3-8-29- قراردادهای معماری………………………………………………………………………. 109
3-8-30- درخواست تغییر…………………………………………………………………………….. 111
3-8-31- ارزیابی تطابق………………………………………………………………………………… 112
3-8-32- ارزیابی تأثیر نیازمندی‌ها………………………………………………………………. 112
3-9- رهنمودهایی برای تطبیق دادن ADM برای سازمان………………………………….. 113
3-9-1- انجام تکرار برای ADM………………………………………………………………….. 113
3-9-2- اجرای ADM در سطوح مختلف سازمان……………………………………….. 114
3-10- چارچوب محتوای معماری…………………………………………………………………………. 117
3-10-1- نمای کلی از چارچوب محتوای معماری………………………………………. 118
3-10-2- متا مدلِ محتوا………………………………………………………………………………. 120
3-10-2-1- هسته و ضمائم…………………………………………………………………. 121
3-10-2-2- کاتالوگ‌ها، ماتریس‌ها و نمودارها…………………………………….. 121
3-10-3- مصنوعات معماری…………………………………………………………………………. 122
3-10-4- بخش‌های سازنده………………………………………………………………………….. 126
3-11- زنجیره‌ی سازمان………………………………………………………………………………………… 128
3-11-1- نمای کلی از زنجیره‌ی سازمان………………………………………………………. 128
3-11-1-1- زنجیره‌ی سازمان و استفاده‌ی مجدد معماری…………………. 130
3-11-1-2- کاربرد زنجیره‌ی سازمان در چرخه ADM………………………. 130
3-11-2- بخش‌بندی معماری……………………………………………………………………….. 131
3-11-3- مخزن معماری……………………………………………………………………………….. 132
3-12- مدل‌های مرجع در چارچوب توگف……………………………………………………………. 134
3-12-1- مدل مرجع فنی(TRM)…………………………………………………………… 134
3-12-2- مدل مرجع یکپارچه زیرساخت اطلاعات شده(IIITRM)…………… 135
3-13- چارچوب توانمندی معماری……………………………………………………………………….. 136
3-13-1- ایجاد یک توانمندی معماری…………………………………………………………. 137
3-13-2- حاکمیت معماری…………………………………………………………………………… 138
3-13-3- انجمن معماری………………………………………………………………………………. 138
3-13-4- انطباق معماری………………………………………………………………………………. 139
3-13-5- چارچوب مهارت‌های معماری………………………………………………………… 140
4 – مدیریت راهبردی سازمان و معماری سازمانی
4-1- مدیریت راهبردی………………………………………………………………………………………….. 142
4-1-1- تعریف مدیریت راهبردی………………………………………………………………….. 142
4-1-2- تجزیه و تحلیل محیط داخلی و خارجی………………………………………….. 143
4-1-3- مقاصد راهبردی………………………………………………………………………………… 143
4-1-4- تدوین راهبرد کسب و کار………………………………………………………………… 143
4-1-5- پیاده سازی و کنترل راهبرد…………………………………………………………….. 144
4-1-6- تجدید ساختار راهبردی……………………………………………………………………. 144
4-2- فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی………………………………………………………………………….. 145
4-3- برنامه‌ریزی راهبردی فناوری اطلاعات………………………………………………………….. 146
4-4- همراستایی راهبردی……………………………………………………………………………………… 147
4-5- ارتباط بین فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی و فرآیند معماری سازمانی……………. 149
5- مدلی جهت چابک سازی فرآیند معماری سازمانی
5-1- عوامل مؤثر در تحقق معماری چابک………………………………………………………………. 153
5-1-1- بلوغ سازمانی…………………………………………………………………………………………. 153
5-1-1-1- ساختار سازمانی……………………………………………………………………….. 154
5-1-1-2- فرآیندهای کاری…………………………………………………………………….. 156
5-1-1-3- منابع انسانی……………………………………………………………………………… 156
5-1-1-4- فرهنگ سازمانی……………………………………………………………………….. 158
5-1-1-5- مدیریت دانش و یادگیری سازمانی…………………………………………. 159
5-1-2- ماهیت کسب و کار از نظر میزان تلاطم و چابکی……………………………….. 161
5-1-3- جایگاه معماری سازمانی در برنامه راهبردی……………………………………….. 162
5-2- معرفی مدل پیشنهادی……………………………………………………………………………………… 164
6- نتایج و پیشنهادت
6-1- جمع‌بندی…………………………………………………………………………………………………………. 173
6-2- نتیجه‌گیری………………………………………………………………………………………………………… 174
6-3- پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………. 175
منابع………………………………………………………………………………………………………………………………… 176
چکیده به زبان انگلیسی……………………………………………………………………………………………….. 180

فهرست جدول‌ها

عنوان و شمارهصفحه

جدول 2-1 : عوامل مؤثر در انتخاب چارچوب معماری سازمانی……………………………………. 31
جدول 3-1: انواع معماری در توگف………………………………………………………………………………… 52
جدول 3-2 : فعالیت‌های روش توسعه‌ی معماری در هر مرحله…………………………………….. 55
جدول 3-3 : ابعادی برای محدود‌سازی دامنه‌ی فعالیت معماری…………………………………… 84
جدول 3-4: مفاهیم مرتبط با نمایش معماری………………………………………………………………… 122
جدول 3-5: نقطه نظرات نمونه در هر مرحله از ADM…………………………………………………. 124
جدول 4-1 : ارتباط ورودی‌ها و خروجی‌های فرآیند معماری و برنامه‌ریزی راهبردی…… 151
جدول 5-1: ویژگی‌های معماری چابک و روش تحقق آنها در مدل پیشنهادی…………….. 166

فهرست شکل‌ها

عنوان و شماره صفحه
شکل 2-1 :‌ ماتریس زکمن……………………………………………………………………………………………. 23
شكل 2-2 : چارچوب معماری فدرال……………………………………………………………………………. 25
شکل 2-3 : فرآیند معماری سازمانی……………………………………………………………………………. 28
شکل 2-4 : برنامه‌ریزی معماری سازمانی…………………………………………………………………….. 29
شکل 2-5 : لایه‌‌های چهارگانه و فاز‌های هفت گانه اصلی EAP………………………………… 33
شکل 3-1 : محتوای توگف…………………………………………………………………………………………… 53
شکل 3-2: چرخه‌ی روش توسعه‌ی معماری یا چرخه‌ی AMD………………………………… 55
شکل 3-3: انواع ذینفعان……………………………………………………………………………………………… 93
شکل 3-4: ارتباط بین توانمندی‌ها، معماری سازمانی و پروژه‌ها………………………………… 105
شکل 3-5: مدل طبقه‌بندی مختصر برای چشم‌اندازهای معماری………………………………. 115
شکل 3-6: تکرارها در چرخه‌ی تکی ADM………………………………………………………………… 116
شکل 3-7: مثالی برای سلسله مراتب فرآیندهای ADM……………………………………………. 117
شکل 3-8: ارتباط بین اقلام قابل تحویل، مصنوعات و بخش‌های سازنده………………….. 119
شکل 3-9: نمای کلی متامدلِ محتوا…………………………………………………………………………… 120
شکل 3-10: مفاهیم پایه‌ای برای توصیف معماری……………………………………………………… 123
شکل 3-11: بخش‌‌های سازنده‌ی معماری و استفاده از آن‌ها در چرخه‌ی ADM……… 127
شکل 3-12: زنجیره سازمان…………………………………………………………………………………………. 129
شکل 3-13: مدل مختصر طبقه‌بندی برای مدل‌های مرجع معماری…………………………. 131
شکل 3-14 : ساختار مخزن معماری توگف………………………………………………………………… 132
شکل 3-15 : مدل مرجع فنی(TRM)………………………………………………………………….. 134
شکل 3-16 : جزئیات III-RM……………………………………………………………………………………. 135
شکل 3-17 : چارچوب توانمندی معماری…………………………………………………………………… 136
شکل 3-18 : فرآیند بررسی انطباق معماری……………………………………………………………….. 139
شکل 4-1 : فرآیند مدیریت راهبردی………………………………………………………………………….. 142
شکل 4-2 : سطوح برنامه‏ریزی راهبردی سازمانی در اواخر دهه 1980 میلادی………… 149
شکل 4-3 : فرآیند معماری سازمانی در عمل……………………………………………………………… 150
شکل 4-3 : فرآیند معماری سازمانی در عمل……………………………………………………………… 150
شکل 5-1: طبقه بندی سازمان‌ها براساس میزان چابکی و میزان تلاطم…………………… 162
شکل 5-2: فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی………………………………………………………………………. 169
شکل 5-3: مدل پیشنهادی برای چابک‌سازی فرآیند معماری سازمانی…………………….. 171
شکل 5-4: مدیریت نیازمندی‌ها، هسته مرکزی چرخه توسعه معماری……………………… 172
فهرست نشانه‌های اختصاری

EA Enterprise Architecture
EAP Enterprise Architecture Planning
FEAF Federal Enterprise Architecture Framework
DoD Department Of Defense
TAFIM Technical Architecture Framework for Information Management
TEAF Treasury Enterprise Architecture Framework
ADM Architecture Development Method
TRM Technical Reference Model
IIITRM Integrated Information Infrastructure Reference Model
ABB Architecture Building Block
SBB Solution Building Block
KPI Key Performance Indicator
UML Unified Modeling Language
ERP Enterprise Resource Planning
CRM Customer Relation Manangment
COTS Commercial Off-The-Shelf
SLA Service Level Agreement
CIO Chief Information Officer
CFO Chief Financial Officer
API Application Program Interface
SIB Standards Information Base
CMDB Configuration Management Database

1- مقدمه

1-1–معماری سازمانی و کلیّات موضوع

در دنیای امروز که کسب‌وکارها به شدت متأثر از تحولات محیطی است و تغییر به عنوان یک پارامتر ثابت، همواره وجود دارد، آنچه یک سازمان یا کسب‌وکار را قادر به ادامه حیات اثربخش و کارآمد می‌سازد، توانایی آن سازمان در پاسخ بهنگام، مناسب به این تحولات و تغییرات است. از دغدغه‌های اصلی مدیران در این اوضاع متلاطم و پیچیده، چگونگی به حداقل رساندن اثر محرک‌های بیرونی بر سازمان متبوع خود و ارتقاء سهم بازار، رضایت مشتریان و در نهایت ربودن گوی رقابت از رقبا می‌باشد. صاحبان کسب‌وکار همواره به دنبال واکنشی مناسب به این محرک‌ها بوده‌اند و از جمله می‌توان به بازنگری در کسب‌وکار و اصلاح فرآیندهای کاری و همچنین استفاده از فناوری متناسب اشاره کرد.
با گذار از عصر تولید انبوه به عصر مدیریت اطلاعات و دانش، كلیة فرآیندها و فعالیت‌های سازمان‌ها تحت تأثیر تغییرات بنیادی قرار گرفته است. در این زمان، اطلاعات نه تنها یكی از منابع و دارایی‌های اصلی سازمان‌ها شناخته می‌شود، بلكه ابزاری برای مدیریت مؤثر سایر منابع و دارایی‌های سازمان نیز به شمار رفته و از اهمیت و ارزش ویژه‌ای در سازمان‌ها برخوردار شده است. از این رو، فناوری اطلاعات كه شامل فناوری‌های به كارگرفته شده در تولید، پردازش، انتقال، به كارگیری و مدیریت اطلاعات است، فرصت‌های جدیدی برای بهبود بهره‌وری در اختیار سازمان‌ها گذارده است. با فرصت‌های بالقوه‌ای كه فناوری اطلاعات برای دسترسی به بازارهای جهانی به وجود می‌آورد، بنگاه‌ها به طور فز اینده‌ای برای بهره گیری از این فرصت ها، تحریك می‌شوند[1].
در دهه‌های گذشته، غالب سازمانها، راهبرد بازسازی و مهندسی مجدد را در پاسخ به مسائل و تغییرات محیطی انتخاب می‌کردند اما اکنون، رویکردها و راه‌حل‌های گذشته، قابلیت و توانایی خود را برای مقابله با مسائل سازمانی و محیط بیرونی از دست داده و بهتر است با رویکردها و دیدگاه‌های جدیدی جایگزین شود. بهترین و نوترین راه بقا و موفقیت سازمان‌ها در این آشفته بازار، توجه و تمرکز آن‌ها بر «چابکی سازمانی» است. چابکی سازمانی، پاسخی است آگاهانه و جامع به نیازهای در حال تغییرِ مداوم در بازارهای رقابتی و کسب موفقیت از فرصت‌هایی که سازمان به دست می‌آورد[2].
بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به ویژه فناوری اطلاعات جمله‌ی ابزارهایی بوده که در شکل‌های گوناگون خود مورد توجه مدیران سازمان‌ها بوده است. اما نکته‌ی حائز اهمیت، راهبری صحیح فناوری اطلاعات در جهت خلق ارزش در بخش‌های مختلف کسب‌وکار می‌باشد. بزرگترین چالش کسب‌وکارها در بهره‌برداری از خدمات فناوری اطلاعات، صرف کمترین هزینه ممکن و دریافت بهترین کیفیت می‌باشد.
مبحث معماری سازمانی از اواخر دهه 80 میلادی توسط زکمن با هدف ارائه یک ساختاری برای بهره‌گیری از فناوری اطلاعات در جهت دستیابی به اهداف کسب‌وکار، مطرح گردید و در ادامه برای اطمینان از ارزش آفرینی و مدیریت اثربخش فناوری اطلاعات در کسب‌وکار، چارچوب‌هایی نظیر Zackman، COBIT، FEAF، TOGAF ارائه گردید که هر کدام بر جنبه‌هایی خاص از این فناوری تأکید دارند. به عنوان مثال چنانچه به دنبال ارزیابی و كنترل توسعه فناوری اطلاعات و همخوانی و همــ‌راستایی اهـداف فنـــاوری اطلاعات با اهداف واقعی كــسب و كار باشیم، چارچوب COBIT با رویکردی فرآیندگرا و مجموعه‌ای اهداف کنترلی در حوزه ارزیابی فناوری اطلاعات تدوین شده است.
معماری سازمانی سابقه‌ای طولانی در مقابله با فنآوری‌های مختل کننده است. در واقع، یکی از مهارت‌های اصلی معمار، تشخیص فناوری‌های نوظهوری است که احتمالاً منافعی برای کسب‌وکار به دنبال دارند و آن فناوری‌ها را با آغوش باز می‌پذیرد. همچنین معماران سازمانی درک می‌کنند که چگونه وقایع کسب‌وکار، نظیر ادغام، اکتساب و سلب می‌توانند منجر به توسعه معماری جدید شوند. با این حال و اگرچه کمتر شناخته شده است، اهمیت استفاده از معماری سازمانی به طور کلی به عنوان ابزاری برای مقابله با خطرات زمینه کسب‌وکار است[26].
از جمله ویژگی‌هایی که امروزه در تدوین برنامه راهبردی برای کسب‌وکار باید مورد توجه قرار گیرد، داشتن قابلیت تطابق، انعطاف‌پذیری و واکنش مناسب سازمان در برابر تغییرات پیش بینی نشده و ناخواسته است. این همان چیزی است که از آن به عنوان چابکی از آن یاد می‌شود. در حوزه فناوری اطلاعات اصطلاح چابکی ابتدا در مورد نرم‌افزار مطرح گردیده و مجموعه‌ای از اصول نظیر سادگی، پویایی، تکامل تدریجی، تأکید بر خلاقیت، نتیجه گرایی برای آن معرفی شده است و سپس به مباحث معماری سازمانی توسعه یافت.
معماری سازمانی چابک متأثر از اصول تعریف شده برای توسعه نرم‌افزارهای چابک و مدیریت چابک می‌باشد. با این تفاوت که معماری سازمانی چابک دارای خصوصیات خاص خود می‌باشد و این به تفاوت مهندسی و مدیریت با معماری برمی‌گردد. در معماری علاوه بر اصول مهندسی بر هنر نیز تأکید بسیاری وجود دارد. همچنین در معماری علاوه برجنبه‌های ساختاری برجنبه‌های رفتاری هم تأکید وجود دارد[3].
در این تحقیق با توجه به تعاریف و اصول ارائه شده برای معماری چابک و ویژگی‌های چارچوب توگف و همچنین بهره‌گیری از فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی در سازمان، تلاش می‌کنیم مدلی برای تحقق چابکی در فرآیند معماری سازمانی ارائه کنیم.

1-2–طرح مسئله و اهمیّت تحقیق

چارچوب‌های ارائه شده برای معماری سازمانی علیرغم اینکه به عنوان یک نقشه راه فناوری اطلاعات برای کسب‌وکار بسیار راهگشا می‌باشند، اما پرسش‌هایی قابل تأمل را در ذهن مدیران و صاحبان کسب‌وکار ایجاد می‌شود. سئوالاتی نظیر : چه شرایطی برای عملیاتی کردن آنها لازم است؟ آیا تمامی نیازهای کسب‌وکار را در حوزه فناوری اطلاعات پوشش می‌دهند؟ آیا به طور کامل به نیازمندی‌های ذینفعان سازمان رسیدگی می‌کنن؟ آیا نسبت به سرمایه‌ای که از کسب‌وکار مصرف می‌شود، ارزش خلق می‌کنند؟ چقدر در مقابل تغییرات ناخواسته انعطاف پذیرند؟ و شاید ده‌ها سئوال و دغدغه از این شکل.
در شرایط عادی و ایده آل فعالیت یک کسب‌وکار شاید معماری اطلاعات سازمانی خیلی موضوعی چالش برانگیز نباشد اما مشکل از آنجا شروع می‌شود که امروزه بسیاری از تغییر و تحولات اثرگذار بر کسب‌وکارها را شاهد هستیم که خارج از اراده آنها بوده و حتی بر کسب‌وکار تحمیل می‌شود و می‌تواند معماری سازمانی را منجر به شکست کند. این عوامل ناخواسته و خارج از پیش بینی نیازمند مدیریتی جامع در تمامی جوانب است تا موفقیت و ادامه حیات کسب‌وکار تضمین شود. در این اوضاع و احوال است که که با اصطلاحاتی نظیر میزان انعطاف پذیری، پویایی، تطبیق پذیری، ثبات و پایداری در مقوله معماری سازمان مواجه می‌شویم. ویژگی‌های ذکر شده امروزه با عنوان چابکی به آن پرداخته می‌شود. اما اینکه در عمل چگونه این چابکی قابل تحقق است نیازمند تحقق چابکی در تمامی زمینه‌های مرتبط با موضوع معماری سازمانی است.
درک اهمیت و ضرورت چابک‌سازی معماری سازمانی با در نظرگرفتن شرایط محیطی حاکم بر کسب‌وکارها، چندان دشوار نمی‌باشد. مسائلی چون بروز تغییرات پیش بینی نشده و ایجاد تلاطم در سازمان، روش‌های سنتی معماری سازمانی را دچار مشکلات متعددی می‌کند و سبب شکست معماری سازمانی و از دست رفتن سرمایه‌های هنگفتی در سازمان می‌شود. از سویی دیگر تغییر الگوها و مدل‌های کسب‌وکار، بر اثر تحولات سریع فناوری و بویژه فناوری اطلاعات، فضایی رقابتی بوجود آورده که غفلت از آن می‌تواند منجر به خطر افتادن حیات سازمان گردد و اینجاست که پایداری، قابلیت تطابق و انعطاف پذیری کسب‌وکار امری حیاتی خواهد بود.
به دلیل عدم آگاهی از فرصت هایی که معماری سازمانی می‌تواند برای سازمان فراهم آورد، در بسیاری از سازمان ها موضوع معماری سازمانی جایگاهی ندارد و یا به عنوان موضوعی فاقد اولویت بالا به آن نگاه می‌شود. از موضوعاتی که به عنوان دغدغه و نگرانی بزرگ برای صاحبان کسب‌وکار مطرح است، موضوع همراستایی کسب‌وکار و فناوری اطلاعات است. معماری سازمانی یكی از مهم‌ترین و پركاربردترین راهكارهای سازمانی برای همراستایی راهبردی فناوری اطلاعات با كسب و كار سازمان و ابزار قدرتمندی برای ساماندهی به سیستم‌های اطلاعاتی پیچیده می‌باشد[4]. بدیهی است که به هراندازه که معماری سازمانی چابک تر باشد بتواند در شرایط پیچیده و ناپایدار پاسخگوی نیازهای ذینفعان کسب‌وکار باشد، بدون شک اهداف کسب‌وکار بهتر محقق خواهد شد و این به معنای تحقق همراستایی می‌باشد.
در عصر چابكی دیگر نمی توان همه چیز را ازقبل پیش بینی و برنامه‌ریزی كرد، لذا استفاده از روش‌های كلاسیك معماری سازمانی نتیجه بخش نخواهد بود. با توجه به گسترش تغییرات و تلاطم دیگر نمی‌توان وضعیت موجود و وضعیت مطلوب را به شكل ایستا تعریف نموده و سپس برای حركت از وضعیت موجود به وضعیت مطلوب برنامه‌ریزی نمود. روش‌های كلاسیك معماری سازمانی به دلیل داشتن برخی از ویژگی ها در محیط‌های پرتلاطم دچار مشكلاتی هستند. برخی از این ویژگی ها عبارتند از [5]:
• سخت بودن تولید محصولات و فرآورده‌های معماری سازمانی
• تولید حجم عظیمی از مستندات
• وجود افراد تطبیق ناپذیر در تیم معماری سازمانی و سایر تیم ها
• اصرار بیش از حد داشتن به مسائل تكنیكی به جای همكاری و كارتیمی
• عدم بكارگیری مدیریت دانش محور
• استفاده از متدولوژی‌های نامناسب
• عدم وجود ابتكار و خلاقیت درافراد و تبعیت محض از برنامه‌ها و رعایت حداكثر بروكراسی
• وجود فازها و چرخه‌های طولانی
• برگزاری جلسات نامناسب كارشناسی و مدیریتی
• طولانی بودن زمان توسعه سیستم‌های كاربردی اثر بخش و تحول آفرین و…
روش‌های چابك معماری سازمانی سعی دارند تا از شكنندگی معماری سازمانی در سازمان‌های متلاطم و پرتغییر جلوگیری نمایند [5]. چارچوب توگف به لحاظ شکل و ماهیت، برخی از ویژگی‌های معماری چابک را دارا می‌باشد. ازجمله‌ی این ویژگی ها می‌توان به چرخه‌ی تکرار و توسعه‌ی تدریجی و افزایشی آن حول نیازمندی‌های ذینفعان اشاره کرد.
تلاش ما در این تحقیق بر این اساس بوده که با توجه به اصولی که برای چابکی ارائه شده است و تجاربی که در زمینه وجود دارد، با استفاده از چارچوب توگف و ترکیب آن با موضوع برنامه‌ریزی راهبردی سازمان مدلی را جهت تحقق چابکی معماری سازمانی در عمل ارائه نمائیم.
1-3–اهداف تحقیق

همانطور که از عنوان تحقیق مشخص است، هدف اصلی تحقیق ارائه روشی برای بهبود معماری سازمانی از طریق ارائه مدلی براساس چارچوب توگف برای چابک‌سازی معماری اطلاعات سازمانی است. از آنجایی که چارچوب توگف مشخصه‌هایی از چابکی را در خود دارد، در ابتدا به بررسی چارچوب ذکر شده می‌پردازیم و در ادامه با ایده گرفتن از متدلوژی‌های چابک توسعه نرم‌افزار و ترکیب تدوین برنامه معماری سازمانی با برنامه راهبردی سازمان و لحاظ کردن سایر پارمترهای تأثیرگذار بر چابکی معماری مدل مورد نظر را ارائه می‌کنیم.
ما در این مدل به دنبال چند موضوع اساسی خواهیم بود که هر کدام چابکی معماری سازمانی و در نهایت چابکی سازمان را به دنبال خواهد داشت:
1-تأکید بر همزمانی تدوین برنامه راهبردی سازمان و معماری اطلاعات سازمانی باهدف افزایش هم‌افزایی در مواردی نظیر:
• درگیر شدن مدیران سازمان و شریک دانستن خود در موفقیت معماری اطلاعات سازمانی
• صرفه جویی و استفاده بهینه از منابع سازمان نظیر زمان، بودجه، سرمایه‌های انسانی
• تدوین راهبردهای سازمان براساس اصول چابکی
• توجه به یادگیری سازمانی، حافظه‌ی سازمانی و مدیریت دانش سازمانی
• تحقق همراستایی و هماهنگی هرچه بیشتر راهبردهای کسب‌وکار با فناوری اطلاعات
• ایجاد یکپارچگی و ارتباط بین مستندات برنامه راهبردی و معماری اطلاعات سازمانی
2-تغییر نگرش به معماری سازمانی از دیدگاه پروژه‌ای به دیدگاه فرآیندی
3-توسعه و تکامل تدریجی و افزایشی معماری در قالب حلقه‌های تکرار شونده
4-کاهش فاصله زمانی بین تدوین مؤلفه‌های معماری و پیاده‌سازی آنها: در مدل پیشنهادی، معماری سازمانی متناسب با نیاز ذینفعان و مرتبط با راهبردهای سازمانی شکل می‌گیرد و با اولویت‌بندی تعیین شده براساس برنامه راهبردی، در چرخه توسعه محقق می‌شود و مدیریت سازمان برای تحقق اهداف راهبردی سازمان، خود را ملزم به پیاده‌سازی این مؤلفه از معماری می‌داند.
5-تأکید بر اولویت بندی گام‌های تکامل تدریجی معماری بر اساس برنامه راهبردی
6-پایش محیطی و اعمال بازخوردهای مناسب در جهت چابک سازی معماری اطلاعات سازمانی

1-4–تحقیقات مرتبط

در دو دهه اخیر مفهوم چابکی در ادبیات رایج در کسب‌وکارها ورود پیدا کرده و امروزه به عنوان ضرورتی برای سازمان به آن توجه ویژه‌ای می‌شود. این مفهوم از صنعت تولید نشأت گرفته و موضوع تحقیقات بسیاری قرار گرفت و از سوی ذینفعان و محققان آکادمیک راهکارهای متعددی برای تحقق چابکی سازمانی ارائه گردید.
در سال 1991 دانشگاه «لی‌های1» با حمایت مالی نیروی دریایی ایالات متحده مطالعاتی را برروی سیزده سازمان تولید کننده بزرگ مانند جنرال موتور، جنرال الکتریک و‌ ای.بی.ام انجام دادند که هدف آن پاسخ به این سئوال بود که سازمان‌های موفق در سال 2006 دارای چه ویژگی‌هایی خواهند بود[27]. پس از آن بیش ار صد سازمان دیگر نیز مورد مطالعه قرار گرفتند و حاصل تحقیقات فوق در کتابی در سال 1995 منتشر شد[28]. از نتایج مهم این تحقیقات، معرفی محیط‌های رقابتی به عنوان عامل تحولات در کسب‌وکار بوده و چابکی را دارا بودن مزایای رقابتی و تطابق سریع محصول با نیاز مشتری، تعریف می‌کند. پس از انتشار این کتاب بود که استفاده از واژه چابکی رایج گردید.
در حوزه فناوری اطلاعات نخستین بار درباره متدولوژی‌های توسعه نرم‌افزار به کار برده شد و متدولوژی‌هایی نظیر XP ,RAD ,Scrum ,AUP به عنوان متدولوژی‌های چابك توسعه نرم‌افزار شناخته می‌شوند. در فوریه سال 2001 میلادی تعدادی از ارائه دهندگان متدولوژی‌های چابك و تعدادی از توسعه دهندگان نرم‌افزار بیانیه مشتركی تحت عنوان بیانیه چابکی تهیه و ارائه نمودند[29]. این بیانیه كه به منظور توسعه نرم‌افزارها به شكل چابك بود بدین مضمون تهیه گردید كه : «ما راه‌های بهتری را برای توسعه نرم‌افزارها كشف نموده و آنها را به كار می‌بندیم و به دیگران هم كمك می‌كنیم تا آنها را انجام دهند.» بر مبنای این بیانیه راهکارها و توصیه‌هایی برای چابکی ارائه گردید که حول سه محور اصلی می‌باشد: 1. توجه به محوریت افراد 2. نتیجه گرا بودن 3. انعطاف پذیری و تطبیق پذیری[30].
در کشور ما برای نخستین بار در سال 1386 توسط آقایان دکتر شمس و مهندس راضی در قالب مقاله‌ای با عنوان «ضرورت بکارگیری ایده چابکی در معماری سازمانی» به موضع چابکی پرداخته شده است. در این مقاله، از چابکی به عنوان یک راه حل برای محیط‌های آشفته و متلاطم یاد شده و به تطبیق پذیر بودن متدولوژی‌ها و چاچوب‌های چابک اشاره می‌کنند. آنها معماری سازمانی چابک را چنین توصیف می‌کنند: «معماری سازمانی چابک به عنوان یک راه حل مناسب برای سازمان‌های متلاطم و پرتغییر است که از افراد و روش‌های چابک استفاده می‌کند.» دراین مقاله ابتدا چابکی و معماری سازمانی چابک تعریف شده است و مشکلات روش‌های موجود معماری سازمانی بررسی شده و روش‌های کلاسیک معماری سازمانی و روش‌های چابک مقایسه می‌شوند و در نهایت به بومی سازی چارچوب زکمن برای سازمان چابک پرداخته شده است.
در سال 1386 آقای شریف لو و با هدایت دکتر شمس در دانشگاه شهید بهشتی، در قالب سمینار کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر با عنوان «معماری نرم‌افزار چابک»، موضوع چابکی در توسعه نرم‌افزار را بررسی کرده‌اند. ایشان در ابتدا به چرخه معماری نرم‌افزار پرداخته و سپس با ارائه تعاریفی از چابکی، معماری چابک نرم‌افزار و متدولوژی‌های مرتبط آن را بررسی کرده‌اند و در نهایت با معرفی محیط‌های چهارگانه‌ی توسعه نرم‌افزار، به تلفیق چابکی و معماری پرداخته‌اند.
در سال 1387 در قالب پایان نامه کارشناسی ارشد توسط آقای راضی و راهنمایی آقای دکتر شمس با عنوان «بومی كردن چارچوب زكمن برای سازمان چابك» به موضوع چابکی پرداخته شده است. در این تحقیق هدف اصلی بومی سازی چارچوب زکمن از طریق بکارگیری ایده‌ی چابکی بوده است تا از این طریق سرعت برنامه‌ریزی و معماری سازمانی افزایش یابد. در این تحقیق از عدم قابلیت كاربرد در محیط كسب و كار به دلیل نداشتن روش انجام و تا حدی قدیمی بودن، به عنوان ضعف چارچوب زکمن یاد شده است و مزیت اصلی این تحقیق تركیب بهترین تجارب عملی چابك با مفاهیم و مبانی نظری چارچوب معماری سازمانی زكمن می‌باشد.
در سال 1392 خانم براهیمیان در پایان نامه کارشناسی ارشد خود مدلی جهت چابکی معماری سازمان براساس چارچوب FEAF با راهنمایی آقای دکتر خیامی ارائه نموده‌اند. هدف از این تحقیق به حداقل رساندن فرآیندهای پروژه تدوین معماری سازمانی و تولید نتایج سریع‌تر بر مبنای چارچوبFAEF بوده است. در این تحقیق ابتدا معماری سازمانی چابك و معماری سازمانی سبك معرفی شده است و سپس چارچوب معماری فدرال(FEAF) و چارچوب معماری سازمانی فعال (PEAF) بررسی شده و سه پیشنهاد برای سبک سازی معماری سازمانی ارائه به شرح زیر ارائه شده است:
1-مدلسازی سبک تر وضع مطلوب
2-الگوبرداری از سازمان‌های موفق و استفاده از مدل‌های مرجع
3- كم كردن عمق فرآیندهای تدوین معماری سازمانی
و در ادامه تحقیق، مستنداتِ حاصل از بکارگیری متدولوژی EAP با لحاظ کردن این پیشنهادات در مقایسه با قبل ارائه شده است و درنهایت با سطح‌بندی فرآیندهای معماری، حجم قابل توجهی از مستندات معماری سازمانی کاسته شده است.
خانم عسکرنژاد امیری در سال 2012 در قالب مقاله‌ای چالش‌ها و ضعف‌های روش‌های چابک معماری سازمانی را بررسی کرده است[31]. در این تحقیق از معماری سازمانی به عنوان پلی میان فناوری اطلاعات و سازمان یاد شده است و بیان شده متدولوژی‌های چابک از شیوه‌های چابک استفاده می‌کنند. در این تحقیق روش‌های موجود برای معماری سازمانی چابک نظیر Scrum Extreme programming و معماری سرویس گرا بررسی شده و سپس چالش‌های هر یک از آنها معرفی شده است.در این تحقیق آمده است: بر اساس منابع موجود و بررسی صورت گرفته، برخی از شیوه‌های چابک کارآمدتر هستند و در سازمان‌ها از آنها استفاده می‌شود. سپس محقق در مورد استفاده کمتر از چابکی در معماری سازمانی و مسئله موجود در این حوزه و راه حل آن بحث می‌کند.
آقایان روحانی و خوارزمی در سال 2012 راه حلی مبتنی بر معماری کسب‌وکار برای معماری اطلاعات سازمانی ارائه نموده‌اند. در این تحقیق معماری سازمانی در دو بخش مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش اول معماری سازمانی مبدأ و مسائل و مشکلات مربوط به آن بررسی شده و بیان شده که به دلیل تغییرات معماری نرم‌افزار، معماری اطلاعات سازمان نیز دستخوش تغییر می‌شوند و با همین استدلال، معماری چابک و معماری سرویس‌گرا را به عنوان راه حل مشکلات روش‌های معماری سازمانی کلاسیک معرفی شده است. در بخش دوم این تحقیق به معماری سازمانی در آینده پرداخته شده است و عنوان شده که به دلیل اینکه معماری سازمانی به تکنولوژی و ساختارها وابسته است، لذا با تغییرات اساسی در تمامی مراحل پیاده‌سازی روبرو خواهد شد. در ادامه نویسندگان مدیریت فرآیند کسب‌وکار و زیرفرآیندهای آن تشریح کرده و معماری مبدأ و آینده با هم مقایسه می‌کنند و در نهایت ساختاری برای معماری سازمانی مبتنی بر تعادل بین تکنولوژی و کسب‌وکار ارائه می‌کنند و چگونگی ایجاد ارتباط بین تکنولوژی و کسب‌وکار در ساختار معماری سازمانی در آینده منجر به نتایج مهم زیر می‌شود[32]:
-حفظ و نگهداری کامل ارتباطات در فرآیند کسب‌وکار
-رعایت چابکی حین مدیریت کسب‌وکار
-کاربرد روش‌های همبستگی معتبر
-کاربرد ساختارهای تکرار شونده و پویا و پاسخگو درخصوص الگوهای کاری صحیح
-کاهش ریسک به دلیل استفاده از تطبیق عملکرد
-بهبود رضایت ذینفعان
-نمایش نقاط ضعف و جایگزینی منابع و کارکردن برای افزایش بهره‌وری و کاهش ریسک
در مقاله دیگری که در سال 2011 منتشر گردیده با محوریت متدولوژی Scrum به مدیریت معماری سازمانی چابک پرداخته شده است. این تحقیق، در یک بخش چالش‌های پیش‌ روی مدیریت معماری سازمانی، در سال‌های اخیر را برشمرده و متعاقباً متدولوژی Scrum را به عنوان روشی چابک و سودمند برای معماری سازمانی پیشنهاد می‌کند. در بخش بعدی روش‌هایی که برای تحقق چابکی معماری توسط افراد مختلف ارائه شده است را بیان می‌کند. این روش‌ها شامل استفاده از شیوه‌های چابک، شکل طراحی، تکرار، خلاصه کردن فازها و پرهیز از پرداختن به جزئیات و حرکت سریع تر به معماری مقصد می‌باشد. در ادامه این بخش به چارچوب توگف و متدولوژی آن می‌پردازد و برای هرکدام از این روش‌ها، چالش‌هایی را که در بخش قبل برای معماری سازمانی برشمرده بود، معرفی می‌کند. در بخش پایانی نیز یک روش برای مدیریت معماری چابک با استفاده متدلوژی Scrum ارائه گردیده است[34].
در بررسی‌های انجام گرفته در منابع قابل دسترس، با تحقیقات زیادی با موضوع معماری سازمانی مواجه خواهیم شد ولی تحقیقاتی که به موضوع معماری سازمانی چابک پرداخته باشد، محدودتر می‌باشد که تعدادی از این تحقیقات بررسی شد و گزارش آن‌ها ارائه گردید. اما موضوعی مشابه موضوع پیشنهاد شده مشاهده نگردید.

1-5– ساختار پایان نامه
این پایان نامه در قالب 6 فصل تدوین و ارائه شده است. فصل اوّل مقدمه‌ای بر معماری سازمانی ارائه می‌کند و سپس اهمیت و اهداف تحقیق مورد بحث قرار می‌گیرد و در نهایت پیشینه‌ای از تحقیقات صورت گرفته در خصوص معماری سازمانی چابک بیان می‌شود. در فصل دوّم به موضوع معماری سازمانی و معماری سازمانی چابک پرداخته شده و کلیات و تعاریفی مرتبط با بحث ارائه می‌شود. در فصل سوّم با عنوان مدیریت راهبردی سازمان و معماری سازمانی به مباحثی از مدیریت راهبردی، برنامه‌ریزی راهبردی فناوری اطلاعات، همراستایی راهبردی و ارتباط بین فرآیند برنامه‌ریزی راهبردی و فرآیند معماری سازمانی پرداخته می‌شود. در فصل چهارم، چارچوب معماری توگف و هسته‌ی آن یعنی متدولوژی توسعه‌ی معماری با جزئیات آن بررسی شده است و در نهایت فصل پنجم مدلی براساس چارچوب توگف و برنامه راهبردی سازمانی ارائه شده است. در فصل ششم نتایج تحقیق و پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده در زمینه معماری چابک سازمانی ارائه می‌شود.

2- معرفی معماری سازمانی و معماری سازمانی چابک
2-1- مفاهیم معماری سازمانی

در این بخش به کلیاتی از مباحث معماری سازمانی می‌پردازیم.

2-1-1- تعریف معماری سازمانی

برای اولین بار مفهوم معماری سازمانی در سال ۱۹۸۷ با انتشار مقاله‌ای با نام «چارچوبی برای معماری سیستم‌‌های اطلاعاتی» توسط جان زکمن پایه‌گذاری گردید. زكمن، «معماری سازمانی» را بصورت زیر تعریف نموده است:
«مجموعه‌ای از ارائه‌‌های توصیفی (مدل‌ها) در ارتباط با تشریح یك سازمان چندان كه بتواند منطبق بر نیازمندی‌‌های مدیریت (كیفیت)، تولید شده باشد و در دورة حیات مفیدش قابل نگهداشت باشد.»
قانون دولت الكترونیك آمریكا در سال 2002 معنای معماری سازمانی را این گونه تشریح می‌كند[6]:
– یك پایگاه از اطلاعات راهبردی كه مأموریت را تعیین می‌كند.
– اطلاعاتی كه برای انجام مأموریت لازم است.
– فناوری‌‌های كه برای انجام مأموریت مورد احتیاج است.
– فرآیند‌های انتقالی كه برای پیاده سازی فناوری‌‌های جدید در پاسخگویی به تغییر نیازها لازم است و شامل سه قسمت كلیدی می‌شود:
– معماری موجود
– معماری مطلوب
– یك برنامه انتقالی
راهنمای كاربردی معماری سازمانی فدرال نیز از همین تعریف استفاده كرده، مضاف بر اینكه معماری را این‌گونه تشریح كرده است: «ساختار مؤلفه‌ها، روابط بین آنها و قوانین و راهنمایی‌‌هایی كه حاكم بر روند طراحی و تكامل آنها می‌باشد.»
مطابق قانون کلینگر- کوهن، معماری سازمانی چنین تعریف می‌شود:
«یک چارچوب یکپارچه برای ارتقاء یا نگهداری فناوری موجود و کسب فناوری اطلاعاتی جدید برای نیل به اهداف راهبردی سازمان و مدیریت منابع آن»
امروزه برداشت حداقلی بر روی كلیات معماری سازمانی وجود دارد به این گونه كه معماری سازمانی شامل مدل‌‌های كسب و كار، فرآیندها، داده‌ها، سیستم‌‌های پشتیبانی كننده حرفه و همچنین زیرساختار‌های فناوری برای هر دوی معماری موجود و مطلوب تعریف می‌شود، همچنین در معماری سازمانی نیاز به استانداردها، ملاحظات امنیتی و یك طرح انتقال می‌باشد[6].
2-1-2- تعریف چارچوب معماری
«چارچوب» ابزاری برای ساختاردهی به یک مجموعه اشیاء می‌باشد که در مبحث معماری اطلاعات سازمانی این اشیاء، مجموعه‌ای از توصیفات درخصوص جنبه‌ها و حوزه‌‌های مختلف سازمان می‌باشد. وجود یک چارچوب از طریق کمک تفکر نظام‌مند در خصوص سازمان، مدیریت منابع سازمانی را تسهیل کرده و از چندباره کاری و یا نادیده گرفته شدن احتمالی جلوگیری می‌کند و از این جهت بهره‌‌وری سازمانی را به دنبال خواهد داشت.
زکمن چارچوب معماری را این گونه تعریف می‌کند: «یک ساختار منطقی برای رده‌بندی و سازماندهی توصیف‌‌های مختلف از یک سازمان است که برای مدیریت و توسعه سیستم‌‌های آن سازمان حائز اهمیت می‌باشد.»
تعاریفی متعددی برای چارچوب معماری ارائه شده است، نظیر :
«چارچوب، ساختاری منطقی برای طبقه‌بندی و سازماندهی اطلاعات پیچیده و درهم تنیده می‌باشد كه به منظور طراحی یا توصیف سیستم‌ها به روشی علمی و مدون به کار می‌رود[35].»
«چارچوب‌‌‌های معماری، روش‌هایی برای تفكر سازماندهی شده در باره سیستم‌‌های پیچیده و بزرگ ارائه می‌كنند[7].»
وظیفه‌ی معماری سازمانی، پیاده سازی ساختار معماری در سازمان است. پوشش همه جانبه‌ی فعالیت‌های سازمانی سبب می‌شود که ساختار معماری سازمانی، پیچیده و مبهم به نظر آید، بنابراین برای جلوگیری از مشکلات و شناسایی مدلی مناسب، وجود یک چارچوب معماری سازمانی حیاتی است. استفاده از چارچوب مناسب، تحلیل ساختار سازمانی را بمنظور تعیین وضعیت کنونی، شرایط بهینه و همچنین تعریف کارکردهای انتقالی، تسهیل می‌سازد[60].
در حوزه‌ی معماری سازمانی، چارچوب بیش از هر حوزه‌ی دیگری مورد توجه است به گونه‌ای كه می‌توان گفت بدون وجود چارچوب، معماری معنایی ندارد. انتخاب چارچوب در هر پروژ‌های كه به نوعی مربوط به معماری اطلاعات می‌شود، تضمین كننده‌ی یكنواختی و استاندارد، در زمان گذار و یكپارچه‌سازی سامانه‌‌‌های اطلاعاتی است[35].
چارچوب معماری سازمانی قصد دارد امكان تمركز برروی یك جنبه از سازمان بدون از دست دادن دیدگاه كل‌نگر برای تمام ذینفعان را فراهم آورد. یك چارچوب خوب، تضمین كننده جامعیت محصولات نهائی تولید شده برای معماری می‌باشد. چارچوب‌‌های معماری سازمانی مانند قفسه‌‌های خالی یك كتابخانه هستند كه در آن مشخص شده چه چیزهائی باید تهیه شده و جایگاه هر كدام كجاست. بدین شكل هم خروجی‌‌های كه از معماری سازمانی مورد انتظار می‌باشد، تعیین شده و هم چگونگی مرتب‌سازی آنها بیان گردیده است[8].
2-1-3- انواع معماری سازمانی



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید