دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده مديريت و حسابداري
گروه آموزشي مديريت
پاياننامه تحصيلي جهت اخذ درجه کارشناسي ارشد
رشته : مديريت بازرگاني گرايش: مديريت مالي
عنوان:
ارزيابي عملکرد شرکتهاي تعاوني شهرستان رشت با استفاده از مدل تحليل پوششي دادهها (DEA)
استاد راهنما:
دکتر رضا آقاجان نشتايي
نگارش:
سمانه گنجکار
بهمن 1392
تقدير و تشکر
سپاس خداي را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمتهاي او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاك او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرين پيوسته بر دشمنان ايشان تا روز رستاخيز…
از استاد گراميم جناب آقاي دکتر رضا آقاجان نشتايي بسيار سپاسگذارم چرا که بدون راهنماييهاي ايشان تامين اين پايان نامه بسيار مشکل مي نمود.
****
از کليه کارمندان اداره تعاون ، کار و رفاه اجتماعي شهرستان رشت جهت همکاري بيدريغ ايشان جهت پيشبرد اين پايان نامه سپاسگزارم.
****
و با تشکرخالصانه خدمت همه کسانيکه به نوعي مرا در به انجام رساندن اين مهم ياري نموده اند.
تقديم به پدر و مادرم :
خداي را بسي شاکرم که از روي کرم، پدر و مادري فداکار نصيبم ساخته تا در سايه درخت پر بار وجودشان بياسايم و از ريشه آنها شاخ و برگ گيرم و از سايه وجودشان در راه کسب علم و دانش تلاش نمايم. والديني که بودنشان تاج افتخاري است بر سرم و نامشان دليلي است بر بودنم، چرا که اين دو وجود، پس از پروردگار، مايه هستي ام بوده اند دست مرا گرفتند و راه رفتن را در اين وادي زندگي پر از فراز و نشيب آموختند. آموزگاراني که برايم زندگي، بودن و انسان بودن را معنا کردند…. و همچنين تقديم به يگانه خواهرم که وجودش شادي بخش و صفايش مايه آرامش من است.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کليات تحقيق
1-1- مقدمه2
1-2- بيان مسئله2
1-3- ضرورت و اهميت تحقيق3
1-4- اهداف تحقيق4
1-5- سؤالات تحقيق4
1-6- فرضيه ها4
1-7- مدل مفهومي4
1-8- قلمروتحقيق6
1-8-1قلمرو موضوعي6
1-8-2قلمرو مکاني6
1-8-3- قلمرو زماني6
1-9- تعريف واژه ها و اصطلاحات6
فصل دوم: ادبيات و پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه10
2-1-1شرکت تعاوني10
2-2- مروري بر ادبيات موضوع11
2-2-1- تعاريف ارزيابي عملکرد11
2-2-2- سابقه ارزيابي عملکرد12
2-2-3- تاريخچه ارزيابي عملکرد در ايران12
2-2-4- فرايند ارزيابي؛ مراحل ارزيابي عملکرد13
2-2-5- اثرات ارزيابي عملکرد14
2-2-6- اهميت ارزشيابي عملکرد14
2-2-7- ابعاد ارزيابي عملکرد15
2-2-7-1عملکرد کارکنان15
2-2-7-2ارزيابي عملکرد بخشي از يک سازمان15
2-2-7-3- ارزيابي عملکرد مدير15
2-2-8- تعريف کارايي16
2-2-9- مفهوم بهره وري17
2-2-10 روشهاي کلي اندازه گيري کارايي19
2-2-10-1روشهاي پارامتري19
2-2-10-2 روشهاي غيرپارامتري19
2-2-11انواع کارايي22
2-2-11-1 كارايي فني يا تكنيكي22
2-2-11-2 كارايي تخصيصي23
2-2-11-3 كارايي اقتصادي23
2-2-11-4 كارايي مقياس23
2-2-12 روش تحليل پوشش دادهها24
2-2-13 اندازه گيري کارايي با روش تحليل پوششي داده ها26
2-2-13-1 روش تابع مرزي تصادفي26
2-2-13-2روش تحليل پوششي داده ها26
2-2-14 تحليل پوششي داده ها27
2-2-15 انواع مدلهاي تحليل پوششي داده ها30
2-2-16 مزاياي روش تحليل پوششي دادهها37
2-2-17معايبDEA37
2-2-18 ويژگيهاي تحليل پوششي داده ها38
2-2-19 قابليتهاي کاربردي تحليل پوششي دادهها38
2-2-20 رتبه بندى در روش تحليل پوششي دادهها38
2-3 پيشينه تحقيق39
2-3-1 تحقيقات خارجي39
2-3-2 تحقيقات داخلي42
فصل سوم: روش شناسي تحقيق
3-1 مقدمه46
3-2 جامعه آماري46
3-3 پارامترها47
3-3-1 وروديها47
3-3-2 خروجيها47
3-4 شاخصها (پارامترهاي) ورودي48
3-4-1 کل دارايي48
3-4-2 حقوق صاحبان سهام49
3-5 شاخصها (پارامترهاي) خروجي50
3-5-1 نسبت جاري50
3-5-2 سود خالص51
3-5-3 شاخص EPS52
3-5-4 رشد فروش53
3-6 روش گردآوري دادهها54
3-7 روشهاي آماري مورد استفاده54
3-8 درباره نرمافزار DEA-SOLVER55
فصل چهارم: تجزيه و تحليل يافته هاي تحقيق
4-1 مقدمه57
4-2اطلاعات تحليلي براي DMUها توسط DEA-SOLVER57
4-2-1 تجزيه تحليل شرکتهاي تعاوني با مدل CCR-Inputو CCR-Output57
4-2-2تجزيه تحليل شرکتهاي تعاوني با مدل BCC-InputوBCC-Output96
4-3 رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارادرمدلCCR-InputوCCR-Output133
4-3-1 واحدهاي کارا در سال 90 در مدلCCR-InputوCCR-Output133
4-3-2واحدهاي ناکارا در سال 90 درمدلCCR-InputوCCR-Output133
4-3-3واحدهاي کارا در سال 91درمدلCCR-InputوCCR-Output134
4-3-4واحدهاي ناکارا در سال 91 درمدلCCR-Input وCCR-Output134
4-4رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا درمدل BCC-Input و BCC-Output135
4-4-1واحدهاي کارا درسال 90 درمدلBCC-InputوBCC-Output135
4-4-2 واحدهاي ناکارا درسال 90 درمدلBCC-InputوBCC-Output135
4-4-3واحدهاي کارا درسال 91 درمدلBCC-InputوBCC-Output136
4-4-4واحدهاي ناکارا درسال 91 درمدلBCC-Input وBCC-Output136
فصل پنجم: خلاصه و نتيجه گيري
5-1 مقدمه138
5-2 خلاصه و نتيجه گيري138
5-3 محدوديت هاي تحقيق139
5-4 پيشنهادهاي کاربردي تحقيق139
5-5 پيشنهاد براي تحقيقات آتي140
5-6 فهرست منابع و مآخذ141
5-6-1 منابع فارسي141
5-6-2 منابع انگليسي145
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول3-1- كل دارايي48
جدول3-2- حقوق صاحبان سهام49
جدول3-3- نسبت جاري50
جدول3-4- سود خالص51
جدول3-5- شاخص EPS52
جدول3-6- رشد فروش53
جدول4-1- تجزيه تحليلDEA براي مدلCCR ورودي محور سال 9058
جدول4-2- جدول وزني DEA براي مدلCCR ورودي محور سال 9062
جدول4-3- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9063
جدول4-4- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9065
جدول4-5- تجزيه تحليلDEA براي مدلCCR خروجي محور سال 9068
جدول4-6- جدول وزني DEA براي مدلCCR خروجي محور سال 9072
جدول4-7- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 90 73
جدول4-8- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9075
جدول4-9- تجزيه تحليلDEA براي مدلCCR ورودي محور سال 9178
جدول4-10- جدول وزني DEA براي مدلCCR ورودي محور سال 9182
جدول4-11- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCRورودي محور سال 9183
جدول4-12- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9185
جدول4-13- تجزيه تحليلDEA براي مدلCCR خروجي محور سال 9187
جدول4-14- جدول وزني DEA براي مدلCCR خروجي محور سال 9191
جدول4-15- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9192
جدول4-16- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9194
جدول4-17- تجزيه تحليلDEA براي مدلBCC ورودي محور سال 9097
جدول4-18- جدول وزني DEA براي مدلBCC ورودي محور سال 90101
جدول4-19- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 90102
جدول4-20- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 90 104
جدول4-21- تجزيه تحليلDEA براي مدلBCC خروجي محور سال 90106
جدول4-22- جدول وزني DEA براي مدلBCC خروجي محور سال 90110
جدول4-23- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 90111
جدول4-24- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 90113
جدول4-25- تجزيه تحليلDEA براي مدلBCC ورودي محور سال 91115
جدول4-26- جدول وزني DEA براي مدلBCC ورودي محور سال 91119
جدول4-27- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 91120
جدول4-28- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 91 122
جدول4-29- تجزيه تحليلDEA براي مدلBCC خروجي محور سال 91124
جدول4-30- جدول وزني DEA براي مدلBCC خروجي محور سال 91128
جدول4-31- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 91129
جدول4-32- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 91131
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار1-1- مدل مفهومي5
نمودار2-2- انواع کارايي از ديدگاه فارل22
نمودار2-3- روش تحليل پوششي داده ها26
نمودار 2-4- مرز فارل 27
نمودار2-5- مرز فارل براي مدل MAJ34
نمودار4-1- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9064
نمودار4-2- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9066
نمودار4-3- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 90 74
نمودار4-4 – رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9076
نمودار4-5- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCRورودي محور سال 9184
نمودار4-6- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR ورودي محور سال 9186
نمودار4-7- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9193
نمودار4-8- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلCCR خروجي محور سال 9195
نمودار 4-9- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 90103
نمودار4-10- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 90 105
نمودار4-11- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 90112
نمودار4-12- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 90114
نمودار4-13- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 91121
نمودار4-14- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC ورودي محور سال 91 123
نمودار4-15- رتبه بندي تشخيص واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 91130
نمودار4-16- رتبه بندي واحدهاي کارا و ناکارا مدلBCC خروجي محور سال 91132
چکيده
يکي از دغدغه هاي مديران سازمان ها، آگاهي آنها از عملکرد سيستم هاي تحت مديريت آنهاست. هدف اصلي اين تحقيق، يافتن مقادير کارايي هر يک از شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت و شناسايي دلايل ناکارايي شرکت هاي تعاوني مورد بررسي با استفاده از تکنيک تحليل پوششي داده ها مي باشد. در نهايت درصدد ارائه راهکارهاي منطقي بهبود عملکرد شرکت هاي تعاوني و ارائه استراتژي مناسب با استفاده از اين تکنيک هستيم.
کارايي هر يک از واحدهاي شرکت هاي تعاوني به عنوان متغير وابسته و شاخص هاي ورودي و خروجي به عنوان متغيرهاي مستقل در نظر گرفته مي شوند.
پژوهش حاضر فرضيه ندارد، بلکه سنجش کارايي، مقايسه و تحليل صورت مي گيرد. اين تحقيق در سطح شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت انجام مي شود و بالطبع قابليت اجرا در شرکتهاي تعاوني را دارد. نوع و روش تحقيق، تحليلي ـ توصيفي بوده،روش گردآوري اطلاعات، کتابخانه اي و ميداني مي باشد. ابزار گردآوري اطلاعات، اسنادو مدارک موجود در شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت بوده و در نهايت داده هاي مرتبط به شاخص ها با استفاده از مدل انتخابي و تحت نرم افزار DEA-SOLVERحل شده و خروجي ها تحليل شدند.
کليد واژگان: تحليل پوشش داده ها (DEA)، کارايي، ارزيابي عملکرد، رتبه بندي، ترازنامه.
فصل اول
کليات تحقيق
1-1 مقدمه
امروزه به دليل پيچيدگي هاي فزاينده محيطي، محدوديت منابع و امکانات توليد و رشد سريع هزينه ها موضوع افزايش کارايي و بهره وري کليه مؤسسات، کانون توجه مديران قرار داده و ضرورت کاربرد اصول علمي و مديريتي را در اين بخش توجيه مي کند. يکي از مهم ترين اين اصول اندازه گيري کارايي است. ارزيابي عملکرد و متعاقب آن رتبه بندي واحدهاي سازماني به صورت روش هاي سنتي با استفاده از نسبت هاي مالي و شاخص هاي مالي رايج صورت ميپذيرد که اين امر مسئله ارزيابي عملکرد را به چالش واداشته است.تحليل پوششي دادهها تکنيکي است که از کليه مشاهدات گردآوري شده براي اندازهگيري کارايي استفاده ميکند در واقع اين روش با استفاده همزمان از چندين ورودي و چندين خروجي برخلاف روشهاي سنتي هر کدام از مشاهدات را در مقايسه مرز کارا بهينه ميکند(مهرگان، 1383).
بنابراين در تحقيق حاضر، با هدف بررسي و شناخت مدل تحليل پوششي داده ها و ارزيابي کارايي و بهرهوري شرکت هاي تعاوني با استفاده از مدل تحليل مذکور، پس از مرور ادبيات موضوعي مربوط از ميان جامعه آماري کل شرکت هاي تعاوني، تعداد 21 شرکت ناهمگن در شرکت هاي تعاوني که داراي صورت حساب (ترازنامه) و صورت سود و زيان از تاريخ 1/1/90به مدت دو سال لغايت 29/12/91 انتخاب شدند. سپس با جمع آوري اطلاعات لازم، ارزيابي کارايي و بهره وري شرکت هاي تعاوني و رتبه بندي آنها پرداخته شد و در پايان نيز پيشنهاداتي براي مديران ارائه شد.
رتبه بندي شرکت ها نقاط ضعف و قدرت شرکت ها و همچنين فرصت ها و خطرات سرمايه گذاري در آنها را به خوبي مشخص مي کند. روش هاي نوين در برآورده کردن کارايي ما را متوجه روشي نو با رويکردي جامع به نام تحليل پوششي داده ها (DEA) معطوف مي دارد.
در اين فصل پس از ارائه مقدمه، به بيان مسئله تحقيق و همچنين اهميت و ضرورت تحقيق پرداخته مي شود. همچنين اهداف تحقيق ، سؤالات (فرضيات) اصلي و فرعي، مدل مفهومي تحقيق، قلمرو تحقيق شامل قلمرو موضوعي و زماني و مکاني و در نهايت واژه هاي کليدي تحقيق ارائه شده است.
1-2 بيان مسأله
ارزيابي عملکرد سازمانها و شرکتها از موضوعاتي است که مديران و محققين توجه زيادي به آن داشتهاند و تاکنون در اين زمينه، مقالات زيادي منتشر شده است. وجود و يا عدم وجود نظام ارزيابي عملکرد کارآمد ، با حيات و مرگ سازمان رابطهاي مستقيم دارد. تعاونيها سازمانهايي هستند که بايد مستقلاً و به دور از حمايت و نظارت دولت تشکيل شده و به کار خود ادامه ميدهدو يا اينکه لازم است زير چتر حمايتي دولت قرار گيرند. اما اين حمايتها دائمي نبوده صرفاً تا زماني که دولتها بر تصميم خود اصرار داشته باشند تا به اهداف سياسي و اقتصادي نايل شوند پابرجا بوده است. بر پايه فلسفه تعاون ايجاد و گسترش تعاونيها صرفاً بايستي توسط مردم صورت گيرد يعني اعضاء به حيات خود تداوم بخشند.هر شرکت تعاوني متعهد به ارائه خدمات به اعضاء مربوط ميباشند در اين راستا شناسايي شاخصهاي مؤثر بر عملکردها و اندازهگيري کارايي هر يک از شرکتها و شناخت نقاط قوت و ضعف آنها در اهميت بالايي برخوردار است.
تحليل پوششي داده ها (DEA) روشي براي مقايسه و ارزيابي کارايي نسبي واحدهاي تصميم گيرنده ايست که هر يک داراي چندين ورودي و خروجي مشابه هستند، مانند مدارس، دانشگاه ها، بانک ها و غيره (Kleine,2001).در اين تحقيق با استفاده از ابزار تحليل پوششي دادهها به ارزيابي عملکرد و تعيين کارايي و رتبهبندي چندين شرکت موجود در تعاوني خواهيم پرداخت.
چالش اصلي اين تحقيق تعيين نقاط قوت و ضعف شرکتهاي مورد نظر با استفاده از پارامترهاي موجود در ترازنامه و تعيين منابعي که موجودي ناکارامدي شرکتهاي ناکارا ميگردد و همچنين اتخاذ تصميمات و ارائه راهکارها براي قرار گرفتن شرکتهاي ناکارا در مرز کارايي و يا افزايش رتبه آنها در رتبهبندي تحقيق حاضر ميباشد.
در اين راستا مسئله اصلي تحقيق عبارتست از:وضعيت عملکردي شرکتهاي تعاوني شهرستان رشت از حيث کارامدي چگونه است؟
اساس کار ارزيابي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت با استفاده از تکنيک تحليل پوششي داده ها (DEA) است، تحليل پوششي داده ها يک تکنيک غيرپارامتري براي اندازه گيري کارايي نسبي يک مجموعه از واحدهاي تصميم گيري متجانس است. عبارت نسبي به اين دليل است که کارايي، نتيجه مقايسه واحدهاي تصميم گيرنده با يکديگر است. از انواع مدل هايي که براي تحليل مفهوم کارايي و به منظور ارزيابي کارايي نسبي واحدهاي تصميم گيرنده در تحليل پوششي داده ها مورد استفاده قرار مي گيرند. مي توان به مدل هاي CCR (چارنز، کوپر و رودز (1978))، BCC (بنکر، چارنز و کوپر (1984))، مدل جمعي، مدل اندرسن پيترسن (1993) و مدل SBM (تون (1999)) اشاره نمود که در تحقيق حاضر پس از جمع آوري شاخص ها و تعريف واحدهاي تصميم گيري، مدل مناسب انتخاب شده است.
1-3 ضرورت و اهميت تحقيق
ارزيابي عملکرد به عنوان يکي از ضروري ترين زير مجموعه هاي وظيفه کنترل ـ يکي از چهار عنصر دانش سازمان و مديريت ـ در سازمانها است که به اندازه گيري و سنجش وضع موجود مي پردازد تا بتوان از آن به عنوان مبنايي جهت تصميم گيري در مورد ادامه، تعديل و يا جلوگيري از کاري که در حال انجام است استفاده نمود. سيستم ارزيابي کارايي سازمان ها، يک مکانيزم مهم کنترل در راستاي خط مشي ها و سياست هاي کلي سازمان بوده و اطلاعات مهم و حياتي را در خصوص ميزان تناسب و سازگاري کارايي واحدها با برنامه ها، در اختيار مديران قرار مي دهند، البته وقوع اين امر در گرو آن است که:
نظام ارزيابي کارايي از جامعيت کافي برخوردار باشد تا نتايج آن قابل استفاده بوده و تمام جوانب فعاليت ها را مدنظر قرار دهد (اداره تحقيقات و برنامه ريزي، 1384).
1-4 اهداف تحقيق
هدف اساسي اين تحقيق ارزيابي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت با استفاده از مدل DEA است. در اين راستا اهداف فرعي تحقيق نيز که مدنظر است عبارتند از:
– شناخت شاخص هاي مؤثر بر عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت و تعيين ميزان کارايي و ناکارايي آنها و نيز نقاط قوت و ضعف آنها وهمچنين رتبه بندي شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت
– شناسائي شرکت هاي تعاوني الگو به عنوان تعاوني هاي کارا ـ شناخت ميزان اثرگذاري شاخص هاي مؤثر بر کارائي و برنامه ريزي به منظور استفاده بهينه از تمام پتانسيل هاي موجود در زمينه ارائه خدمت. ارائه تصميمات يا راهکارهايي براي شرکت هاي ناکارا.
1-5 سؤالات تحقيق
سئوال اصلي
وضعيت عملکردي شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت از حيث کارآمدي چگونه است؟
سئوال فرعي
شاخص هاي مؤثر بر عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت کدامند؟
کدام شرکت هاي تعاوني کارآمد و کدام شرکت ها ناکارآمد هستند و نقاط قوت شرکت هاي تعاوني کارآمد و نقاط ضعف شرکت هاي ناکارآمد کدامند؟
چگونه مي توان با ارائه يک مدل رياضي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت را ارزيابي کرد؟
1-6 فرضيه ها
با توجه به ماهيت تحقيق مبني بر ارزيابي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت با استفاده از تکنيک DEA، فرضيه اي براي آن تعريف نمي شود.
1-7 مدل مفهومي
هر مدل مفهومي به عنوان نقطه آغاز و مبنايي جهت انجام مطالعات و تحقيقات است، بنحوي که متغيرهاي موردنظر و روابط ميان آنها را مشخص مي نمايد (Edwards etal, 2000). بدين معني که مي توان بيان نمود که به صورت ايده آل، مدل مفهومي همان نقشه ذهني است (Masstricht school of management, 2001).
ابزار تحليلي يک استراتژي جهت شروع و انجام تحقيق است که انتظار مي رود در حين اجراي پروژه، متغيرها، روابط و تعاملات بين آنها را مورد بررسي و آزمون قرار دهد و حسب ضرورت تعديلاتي در آنها انجام نمايد و عواملي نيز از آنها کاسته و يا به آنها بيفزايد (Sautter & Leisen, 1999). همان طور که در بيان فلسفه استفاده از مدل مفهومي تحقيق هم بيان شده، شروع کار تحقيق با استفاده از اين الگو مفهومي خواهد بود. اما در حين کار مطمئناً از مدل هاي (الگوهاي مفهومي) ديگر نيز بهره گرفته خواهد شد. مدل مورد استفاده در نمودار شماره يک آمده است. (ميرزايي، 1375)
به منظور آزمون قابليت اجرايي بودن يک مدل، در حالت کلي مي توان از سه متد استفاده کرد که عبارتند از:
1- اجراي مدل در دنياي واقعي (Koontz etal, 1980) (الواني، 1380).
2- استفاده از روش دلفي يا نظرسنجي از خبرگان (Mulford & Klonglan, 1982).
3- استفاده از فنون رياضي و شبيه سازي (Barjis etal, 2000).
بر اين اساس، در تحقيق حاضر فنون رياضي و شبيه سازي مورد استفاده قرار گرفته است.
متغيرهاي ورودي

متغيرهاي خروجي
نمودار 1-1- مدل مفهومي)منبع اسمعيلي کاکرودي،1388)
ورودي ها شامل: کل دارايي و حقوق صاحبان سهام
خروجي ها شامل: نسبت جاري، سود خالص، EPS ، رشد فروش مي باشند.
1-8 قلمرو تحقيق
1-8-1 قلمرو موضوعي
اين تحقيق به ارزيابي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت با استفاده از مدل تحليل پوشش داده ها مي پردازد.
1-8-2 قلمرو مکاني
قلمروي مکاني تحقيق حاضر، شامل 21 شرکت موجود در شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت ميباشد.
1-8-3 قلمرو زماني
با توجه به مقطعي بودن اين تحقيق و هدف آن که ارزيابي عملکرد شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت ميباشد؛ اطلاعات مورد نياز از عملکرد شرکت هاي تعاوني از طريق ترازنامه و صورت سود و زيان براي دو سال مالي 1390-1391 انتخاب گرديده است.
1-9 تعريف واژه ها و اصطلاحات
• عملکرد:
عملکرد به چگونگي انجام وظايف و فعاليت ها و نتايج حاصله از آنها اطلاق مي شود (انوار رستمي، حسيني و آذر، 1384).
* ارزيابي عملکرد:
ارزيابي عملکرد فرآيندي است که همه سازمان ها بايد آن را انجام دهند، آنها ممکن است اين کار را به صورت کاملاً سيستماتيک و يا خيلي سريع و خاص انجام دهند ولي به هر حال براي بهبود عملکرد بايد به آن توجه کنند (Parker, 2000).
* تحليل پوششي داده ها1:
تحليل پوششي داده يک مدل برنامه ريزي رياضي به کار گرفته شده براي داده هاي مشاهده است که روش جديدي براي تخمين تجربي مرز کارايي را همچون تابع توليد فراهم مي سازد که پايه اقتصاد مدرن مي باشد. از آنجا که روش هاي موجود ارزيابي عملکرد از روش هاي تجربي بوده و همه فاکتورهاي مربوط به کارايي را در بر نمي گيرد (به عنوان مثال اکثر روش ها فقط ستاده هاي سازمان را ملاک قرار داده و کمتر به مقايسه نسبت ستاده ها به نهادههاي واحد مي پردازند، که به موجب آن اتلاف منابع در واحدهايي که سطح ستاده هاي آنها بالاست، کمتر مورد توجه قرار مي گيرد). در اين تحقيق، از روش تحليلي پوششي داده ها که يک روش علمي و ناپارامتري است و به مقايسه نسبت ستاده ها به داده ها مي پردازد، استفاده شده است. (قرباني، 1383).
• کارايي2:
بيانگر اين مفهوم است که يک سازمان به چه نحوي از منابع خود در راستاي توليد نسبت به بهترين عملکرد در مقطعي از زمان استفاده کرده است. کارايي عبارت است از نسبت بازده واقعي به بازده مورد انتظار (استاندارد تعيين شده). به عبارت ديگر، نسبت مقدار کاري که انجام شده به مقدار کاري که بايد انجام شود، کارايي گفته مي شود.
= کارايي
• کارايي فني3:
کارايي فني توانايي يک واحد توليدي براي رسيدن به حداکثر توليد، با استفاده از مجموعه ثابتي از منابع موجود مي باشد (فارل، 1975). اين کارايي متأثر از عملکرد مديريتي و مقياس آن واحد (بنگاه) مي باشد. به عبارت ديگر، کارايي فني اختلاف بين نسبت خروجي به ورودي مشاهده شده با نسبت خروجي به ورودي در بهترين شرايط توليد است. TE=ON/OS
• کارايي تخصصي4:
کارايي تخصيصي عبارت است از توانايي يک واحد در استفاده بهينه از نهاده ها براي توليد، با توجه به قيمت و تکنولوژي، به گونه هايي که هزينه حداقل گردد. در کارايي تخصيصي فرض بر اين است که سازمان مورد نظر از لحاظ تکنيکي کاملاً کاراست.
ALE=OM/ON
اين نوع کارايي، مفهومي است که به تشخيص بهينه عوامل توليد با توجه به قيمت اين عوامل اطلاق مي شود. فارل اين نوع کارايي را هزينه مي نامد. در اين کارايي مقادير ورودي و خروجي با توجه به قيمت، طوري انتخاب مي گردد که هزينه هاي توليد حداقل گردد.
• کارايي اقتصادي5:
اين نوع کارايي در واقع ترکيبي از کارايي فني و کارايي تخصيصي مي باشد و از آن به کارايي کل نيز تعبير مي شود، که برابر است با:
کارايي تخصيصي × کارايي فني = کارايي اقتصادي
همانطور که گفته شد، کارايي فني بيانگر حداکثر سطح توليد ممکن براي يک بنگاه توليدي با استفاده از نهاده هاي معين است و کارايي تخصيصي با توجه به قيمت عوامل و محصولات و لحاظ سطح معين و ثابتي از تکنولوژي، ميزان به کارگيري نهاده ها را در اندازه بهينه شان نشان مي دهد. اين دو مفهوم در مجموع بيانگر کارايي اقتصادي است که از آن به کارايي هزينه نيز ياد مي شود. يک سازمان زماني به کارايي اقتصادي مي رسد که هم از لحاظ فني و هم از لحاظ تخصيصي کارا باشد. به عبارت ديگر کارايي فني، بخشي از کارايي اقتصادي است و اين دو رابطه ضروري ـ و نه کافي ـ دارند.
ECE=TE×ALE=ON/OS×OM/ON=OM/OS
(فقيه نصيري و همکاران، 1389).
• کارايي مقياسي6:
در متدلوژي تحليلي پوششي داده ها، کارايي ديگري به عنوان کارايي مقياسي مطرح مي شود، که بيانگر نسبت کارايي فعلي يک واحد به کارايي در مقياس بهينه آن واحد توليدي است. به عبارت ديگر کارايي مقياس، بيانگر توليد در مقياس بهينه يک واحد توليدي است (فلاح، 1386).
تاکنون تعاريف متنوعي از کارايي ارائه شده است. مفهوم کارايي در اقتصاد، تخصيص مطلوب منابع است. اما از نظر اهداف کاربردي، تعاريف گوناگوني بيان شده است. به طور کلي کارايي، معرف نسبت ستانده ها به نهاده ها در مقايسه با يک استاندارد مشخص است.
از اين رو تشخيص کارايي، منوط به تعريف و مقايسه با يک واحد مطلوب استاندارد است. مبناي چنين حد مطلوبي مي تواند با روش هاي مختلفي تعيين و مشخص شود.
• رتبه بندي7:
ترتيب شرکت هاي تعاوني بر اساس ميزان کارايي که با استفاده از روش DEA به دست مي آيد، رتبه بندي مي شود.
• بازده به مقياس8:
عبارتست از رابطه بين تغييرات در خروجي ها نسبت به تغييرات در ورودي ها. بازده به مقياس مي تواند ثابت، افزايشي و کاهشي باشد، يعني با افزايش ورودي ها، ممکن است خروجي به همان مقدار يا به مقدار بيشتر و يا به مقدار کمتر باشد.
• واحد تصميم گيري (DMU):
در مطالعات DEA سازمان هايي که مورد ارزيابي قرار مي گيرند واحدهاي تصميم گيري نام دارند. در تحقيق حاضر 21 شرکت از شرکت هاي تعاوني شهرستان رشت، واحدهاي تصميم گيري مي باشند.
فصل دوم
ادبيات وپيشينه تحقيق
2-1 مقدمه
تعاون و همکاري به معني وسيع کلمه و با توجه به مفهوم اجتماعي آن در ايران مانند ديگر نقاط جهان داراي سابقه طولاني است.زيرا همکاري و همبستگي از خصايص ايرانيان و جزء رسوم ملي مردم اين مرز و بوم محسوب مي شود و ايرانيان از قديم الايام با الهام از روح آزادگي و پيروزي از تعاليم مذهبي پيوسته کوشش داشته اند مسائل و مشکلات عمده را که فرد به تنهايي قادر به رفع آن نيست با همکاري يکديگر برطرف سازد ولي قوائد و مقررات خاصي به صورت مدون در زمينه همکاري هاي اجتماعي وجود نداشت، بلکه نوعي تعهد اخلاقي بر روابط مردم حاکم بود که با نظم و قاعده خاصي اجرا مي شد.
واژه تعاون در مفاهيم متعددي مورد استعمال قرار مي گيرد تعاون به معني همکاري، يکديگر را مدد رساندن و تشريک مساعي در جهت ارضاي نيازي مشترک به کار برده شده است.در اين معني فعاليت هاي مختلفي که انسان در طول روز انجام مي دهد،نوعي تعاون و همکاري است: ” تعاون يکي کردن مساعي دو يا چند شخص است براي حصول اطمينان به هدفي معين” با استفاده از تعريف مزبور ،مي توان هرگونه همکاري را در جهت انجام کار و منظور مشخص،تعاون ناميد. تعاون در اين معني بيشتر مفهوم “همکاري” يعني با هم کارکردن را به ذهن متبادر مي سازد.
تعاون و همکاري از بعد جامعه شناختي مفهوم ديگري را مي رساند همکاري9 يا تعاون يکي از کنش هاي متقابل پيوسته مي باشد و منظور از آن کنش هاي متقابلي است که در جهت يگانه اي صورت مي گيرد،در مقابل سبقت جويي را در کوشش شخصي براي وصول به هدفي که مورد نظر ديگري نيز هست،دانسته و رقابت را کوششي که شخص براي پس انداختن ديگري از وصول به هدفي که مورد نظر هردوي آنان است،مي دانند(آگ برن).سبقت جويي و رقابت را جزء کنش متقابل گسسته کنش هايي متفاوت با کنش تعاون ذکر کرده اند.بنابر تعريف مزبور اگر عمل شخصي همسو و داراي جهت واحد با کنش ساير اعضا گروه باشد تعاون و يکي شدن مساعي اعضاي گروه ناميده مي شود.
2-1-1 شرکت تعاوني
مي توان تعاون را متشکل از عوامل مولفه متعددي دانست که وجود تعدادي از اين عوامل براي تجلي “تعاون” ضرورت دارد. عوامل مزبور عبارتند از :
– وجود تعدادي از افراد به نحوي که تشکيل يک گروه اجتماعي را بدهند.(داراي روابط و کنش هاي متقابل اجتماعي باشند).
– وجود نياز مشترک و محسوس
– اشتراک مساعي در جهت رفع نياز مشترک به صورت ارادي و داوطلبانه.
– علاوه بر سه عامل فوق که معمولاً در هر کار گروهي و در هر فهاليت اقتصادي وجود داردعامل يا عواملي ديگر را بايد ذکر کرد که متضمن مفاهيم رفاه، توسعه، عدالت اجتماعي، تعالي ارزش هاي اخلاقي، جلوگيري از سود جويي مفرط و ممانعت از استعمار ديگران و… نيز مي باشد.
گروهي که دور هم گرد آمده و در جهت رفع نياز مشترک و محسوس خود با يکديگر همکاري مي نمايند، ممکن است با توجه به معاني مختلف تعاون نوعي کار تعاوني انجام دهند،ليکن تعاون در مفهوم خاص اقتصادي- اجتماعي خود فعاليت گروهي از افراد در جهت رفع نياز يا نياز هاي مشترک و محسوس با رعايت اصول و قواعد ويژه ايست که آن را از ساير شکل هاي فعاليت گروهي و جمعي متمايز مي سازد.
شرکتهاي تعاوني به منظور خاصي تشکيل ميشوند و اهدافي را دنبال ميکنند
1. ترويج و تحکيم مشارکت، همکاري و تعاون عمومي.
2. ايجاد و تامين شرايط و امکانات کار براي همه به منظور رسيدن به اشتغال کامل.
3. قرار دادن وسايل کار در اختيار کساني که قادر به کارند ولي وسايل کار ندارند.
4.پيشگيري از تمرکز و تداوم ثروت در دست افراد و گروه هاي خاص جهت تحقق عدالت اجتماعي.
5.جلوگيري از کارفرماي مطلق شدن دولت.
2-2 مروري بر ادبيات موضوع
2-2-1 تعاريف ارزيابي عملکرد
ارزيابي عملکرد به مجموعه اقدامات و اطلاعاتي اطلاق مي گردد که به منظور افزايش سطح استفاده بهينه از امکانات و منابع جهت دستيابي به اهداف و شيوه هاي اقتصادي توأم با کارايي و اثربخشي صورت مي گيرد. به طوري که ارزيابي عملکرد در “بعد سازماني” معمولاً اثربخشي فعاليتهاست. منظور از اثربخشي ميزان دستيابي به اهداف و برنامه ها با ويژگي کارا بودن فعاليت ها و عمليات است (کاپلان، 1385).
به طور کلي نظام ارزيابي عملکرد را مي توان فرآيند سنجش و اندازه گيري و مقايسه ميزان و نحوه دستيابي به وضعيت مطلوب دانست. برخي تعاريف موجود در مورد ارزيابي عملکرد به شرح زير است:
* ارزيابي عملکرد فرآيندي است که به سنجش و اندازه گيري، ارزشگذاري و قضاوت درباره عملکرد طي دوره اي معين مي پردازد (طاهري، 1382).
* ارزيابي عملکرد در بعد نحوه استفاده از منابع در قالب شاخص هاي کارايي بيان مي شود. اگر در ساده ترين تعريف، نسبت داده به ستاده را کارايي بدانيم، نظام ارزيابي عملکرد در واقع ميزان کارايي تصميمات مديريت در خصوص استفاده بهينه از منابع و امکانات را مورد سنجش قرار مي دهد (طاهري،1382).
* به طور کلي نظام ارزيابي عملکرد را مي توان فرآيند سنجش و اندازه گيري و مقايسه ميزان و نحوه دستيابي به وضعيت مطلوب با معيارها و نگرش معين در دامنه و حوزه تحت پوشش معين با شاخص هاي معين و در دوره زماني معين با هدف بازنگري، اصلاح و بهبود مستمر آن مي باشد (اي . ليکانن، 1381).
2-2-2 سابقه ارزيابي عملکرد
اگر بخواهيم سابقه ارزيابي عملکرد را مورد کاوش قرار دهيم بايد به تاريخ زندگي بشر باز گرديم، به اولين باري که افراد کار کردن به صورت گروهي را آغاز کردند. در آن دوران ارزيابي تنها بر اساس قضاوت هاي ذهني و شخصي انجام مي شد، اما به مرور زمان و در دوره هاي مختلف مديريت و در کشورهاي مختلف شيوه هاي مختلفي براي کنترل به سمت زمان سنجي کار و پيش بيني همه شرايط و نتايج دستيابي بود. نظام ارزيابي عملکرد براي اولين بار به صورت رسمي، در سطح فردي و سازماني از سال 1800 ميلادي توسط رابرت اون در اسکاتلند در صنعت نساجي مطرح گرديد به طوري که کالاهاي توليد شده با استفاده از چوب هايي در رنگ هاي مختلف درجه بندي مي شدند که اين کار در واقع نوعي ارزيابي از کيفيت و يا ستاده سازمان بوده است (پورنظري، 1388).
2-2-3 تاريخچه ارزيابي عملکرد در ايران
در ايران ارزشيابي به صورت کلاسيک، توسط خواجه رشيدالدين فضل الله که بيش از بيست سال مقام وزارت مغول ها را عهده دار بوده است، در اواخر قرن هفتم هجري مطرح شده است (پورنظري،1388).
اما به طور رسمي و در سطح ملي براي نخستين بار در سال 1349 مقرر گرديد سازمان هاي دولتي از نظر مديريت و نحوه اداره امور مورد ارزيابي قرار گيرند. به همين منظور مرکز ارزشيابي سازمان هاي دولتي در نخست وزيري تشکيل گرديد. هدف اصلي از تأسيس اين مرکز اصلاح سازمان هاي دولتي و تغيير اساسي در روش کار آنها، اعمال مديريت صحيح، دقت در حسن انجام کارهاي اداري و سرعت در اتخاذ تصميم ذکر شده است. هم چنين در اسناد و مدارک مربوطه آمده است که هدف از اين ارزشيابي آن است که علل عدم توفيق مسئولين در انجام وظايف و اعمال مديريت مشخص و با انعکاس نقايص موجود، مديران را در جهت بهبود وضع وادار به تفکر نمايد.
در سال 1352 با آغاز برنامه پنجم عمران و به موجب بند 8 ماده 5 فصل برنامه و بودجه وظايف ارزشيابي کارايي عملکرد دستگاه هاي اجرايي بر عهده سازمان برنامه و بودجه گذاشته شد. به همين منظور معاونت ارزشيابي سازمان هاي دولتي در اين سازمان تشکيل گرديد.
دو سال بعد و در سال 1354 به موجب اصلاحيه مورخ 28/12/53 قانون استخدام کشوري و به موجب بند 6 قسمت ب ماده 104 وظيفه ارزشيابي کارايي عملکرد دستگاههاي اجرايي کشور به منظور ارشاد و راهنمايي آنها در جهت برقراري روش هاي صحيح اداري و اصول مديريت به سازمان امور اداري و استخدامي واگذار گرديد. در همين راستا دفتري تحت عنوان دفتر ارزشيابي سازمان هاي دولتي در اين سازمان تشکيل شد. در سال 1359 دفتر مذکور منحل و تا سال 1376 اقدامات مربوط به ارزيابي عملکرد دستگاههاي اجرايي متوقف شد.
در سال 1376، مجدداً موضوع ارزيابي عملکرد در قالب يک دفتر در ساختار سازمان امور اداري و استخدامي کشور شکل گرفت تا در زمينه استقرار نظام ارزيابي عملکرد و تهيه سياست هاي اجرايي و خط مشي هاي کلي مربوط به ارزيابي سازمان هاي دولتي اقدامات لازم را به عمل آورد. پس از ادغام دو سازمان برنامه و بودجه و امور اداري و استخدامي کشور در سال 1379 به موجب تشکيلات و شرح وظايف مصوب سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور وظيفه بررسي، مطالعه، طراحي و استقرار نظام ارزيابي عملکرد مديريت در دستگاههاي اجرايي کشور، تهيه گزارش هاي لازم در اين مورد به عهده دفتر ارزيابي عملکرد سازمان فوق قرار گرفت (دفتر ارزيابي عملکرد و بهبود مديريت، 1380).
2-2-4 فرايند ارزيابي؛ مراحل ارزيابي عملکرد
در برنامه ريزي جهت بررسي امکان پذيري و نيز بررسي اثربخشي و کارآمدي برنامه ريزي صورت گرفته در سه مرحله برنامه ها مورد ارزيابي قرار مي گيرد. اين مراحل را مي توان به شرح ذيل بيان کرد (صمدي، 1381)
مرحله اول؛ ارزيابي پيش از اجرا(امکان سنجي برنامه ها).
مرحله دوم؛ نظارت و ارزيابي حين اجرا (نظارت).
مرحله سوم؛ ارزيابي پس از اجرا (ارزشيابي).
امکان سنجي پيش از اجرا يا فقدان ظرفيت هاي فني، نهادي، قانوني و مالي را براي اجراي سياست ها ارزيابي کرده و درجه واقع بيني اهداف و سياست ها را افزايش مي دهد که اين نوع ارزيابي خود مي تواند از نتايج ارزيابي برنامه هاي گذشته براي انجام صحيح ارزيابي قبل از اجرا استفاده کند. نظارت حين اجرا، خطاهاي هدف گذاري، برآورد منابع، اثربخشي و يا خطاهاي اجرايي يا انحرافات ناشي از تغيير شرايط پيراموني را شناسايي کرده زمينه ساز اقدام به موقع برنامه ريزان براي اصلاح برنامه ها خواهد شد و ارزيابي هاي پس از اجرا با ارزشيابي معناداري، کارآمدي و اهميت برنامه ها و سياست هاي در حرکت به سمت توسعه تصويري واقعي از وضعيت موجود اقتصادي و اجتماعي در آستانه برنامه هاي بعدي ارائه خواهد داد.
هر فرآيندي شامل مجموعه اي از فعاليت ها و اقدامات با توالي و ترتيب خاص منطقي و هدف دار مي باشد. در فرايند ارزيابي عملکرد نيز هر مدل و الگويي که انتخاب شود، طي مراحل و رعايت نظم و توالي فعاليت هاي ذيل ضروري مي باشد (صمدي، 1381).
الف- تدوين شاخص ها و ابعاد و محورهاي مربوطه و تعيين واحد سنجش آنها.
ب- تعيين وزن شاخص ها به لحاظ اهميت آنها و سقف امتيازات مربوطه.
ج- استانداردگذاري و تعيين وضعيت مطلوب هر شاخص.
د- سنجش و اندازه گيري از طريق مقايسه عملکرد واقعي پايان دوره ارزيابي با استاندارد مطلوب از قبل تعيين شده.
و- استخراج و تحليل نتايج.
2-2-5 اثرات ارزيابي عملکرد
در جريان ارزيابي عملکرد که برنامه ها بر اساس اهداف از پيش تعيين شده طراحي گرديده همواره مورد سنجش و اندازه گيري قرار مي گيرد. در اينجاست که تحقق استراتژي برنامه ها، مديريت کيفيت، اثربخشي مديريت و بهره وري و ديگر موارد که همواره از ديدگاههاي مديريتي مورد توجه قرار دارد درصد رشد و يا تضعيف هر يک سنجش مي گردد. طراحي که روش ها و خط مشي هاي عمومي و کلي را براي به دست يافتن به هدف هاي خاص در نظر مي گيرد. به ويژه طرحي براي استراتژي صنفي براي آينده، طرح ريزي استراتژيک يعني مطالعه، فرآيند يا فعاليتي مبني بر تهيه طرح هاي استراتژي (محمدزاده، 1375).
از وظايف چهارگانه اساسي مديريتي اولين وظيفه، برنامه ريزي است که بر حسب تعريف رسمي عبارت است از فرآيند تعيين هدف ها و تدوين برنامه ها براي تحقق آنها. هدف ها نتايج مشخصي هستند که شخص مي خواهد به دست آورد. برنامه ها، بيانيه هاي عملياتي هستند که توضيح مي دهند که چگونه هدف ها تحقق مي يابد. برنامه ريزي سرآغاز فرآيند مديريت است و مراحل بعدي کوشش هاي مديريتي در زمينه سازماندهي (تخصيص و تنظيم منابع براي انجام فعاليت هاي لازم)، هدايت (راهنماي تلاش هاي منابع انساني براي اطمينان يافتن از انجام وظايف در سطح مطلوب) و کنترل (نظارت بر امور و انجام اقدامات اصلاحي لازم) پس از آن صورت مي گيرد. مديريت کاربردي 5 گام فرآيند برنامه ريزي را تبيين مي کند (محمدزاده،1375).
1. هدف ها بايد تعيين شده و در حد کافي مشخص باشد.
2. موقعيت فعلي بايد شناسائي شود.
3. عواملي که در دستيابي به هدف مؤثر هستند بايد شناسائي شوند.
4. برنامههاي مورد نياز براي دستيابي به هدف بايد تدوين شود.
5. برنامه عملياتي اجراء و نتايج بايد ارزيابي شود.
2-2-6 اهميت ارزشيابي عملکرد
بهبود مستمر عملکرد سازمان ها، نيروي عظيم هم افزايي ايجاد مي کند که اين نيروها مي تواند پشتيبان برنامه رشد و توسعه و ايجاد فرصت هاي تعالي سازماني شود. دولت ها و سازمان ها و مؤسسات تلاش جلو برنده اي را در اين مورد اعمال مي کنند. بدون بررسي و کسب آگاهي از ميزان پيشرفت و دستيابي به اهداف و بدون شناسائي چالش هاي پيش روي سازمان و کسب بازخور و اطلاع از ميزان اجراء سياست هاي تدوين شده و شناسائي مواردي که به بهبود جدي نياز دارند، بهبود مستمر عملکرد ميسر نخواهد شد. تمامي موارد مذکور بدون اندازه گيري و ارزيابي امکان پذير نيست (سيدجوادين، 1385).
لرد کلوين فيزيکدان انگليسي در مورد ضرورت اندازه گيري مي گويد: “هر گاه توانستيم آنچه درباره آن صحبت مي کنيم اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بيان نماييم مي توانيم ادعا کنيم درباره موضوع مورد بحث چيزهايي مي دانيم. در غير اينصورت آگاهي و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسيد”
علم مديريت نيز مبين مطالب مذکور است. هر چه را که نتوانيم اندازه گيري کنيم نمي توانيم کنترل کنيم و هر آنچه را که نتوانيم کنترل کنيم مديريت آن امکان پذير نخواهد بود. موضوع اصلي در تمام تجزيه و تحليل هاي سازماني، عملکرد است و بهبود آن مستلزم اندازه گيري است و از اين رو سازماني بدون سيستم ارزيابي عملکرد قابل تصور نمي باشد.
2-2-7 ابعاد ارزيابي عملکرد
بايد از ارزيابي کوچکترين اجزاء تأثيرگذار در عملکرد يک نهاد شروع کرده و با طي کردن سلسله مراتب سازماني و استفاده از اطلاعات ارزيابي اجزاء و ارزيابي عملکرد نهاد پرداخت براي انجام ارزيابي يک نهاد در سه سطح ضروري است (سعادت، 1377).
2-2-7-1 عملکرد کارکنان
اين نوع ارزيابي، ارزيابي کوچکترين واحد يک سازمان مي باشد. ادبيات موجود و حوزه مديريت در اين حوزه بسيار فراوان مي باشد. در مدل هاي بسياري براي ارزيابي عملکرد کارکنان ارائه شده است و هر کدام از الگوهاي ارائه شده در اين حوزه با تکيه بر شاخص هايي که براي ارزيابي معرفي کرده اند به ارائه شيوه اي براي سنجش عملکرد کارکنان اقدام مي پردازد. در اين حوزه مي توان رويکردهاي فراواني را عنوان نمود.
2-2-7-2 ارزيابي عملکرد بخشي از يک سازمان
اين ارزيابي که به عنوان زيرمجموعه اي از ارزيابي سازماني مي باشد براي ارزيابي عملکرد يک سازمان ضروري است. از آنجا که يک سازمان متشکل از زيرمجموعه ها (بخش هايي) مختلف مي باشد که مجموع اين بخش ها سازمان را تشکيل مي دهد. لذا براي ارزيابي عملکرد سازمان ارزيابي عملکرد اين زيرمجموعه بر مبنايي با شاخص ها و معيارهاي ارزيابي آنها ضروري است. در اين نوع ارزيابي ابتدا اهداف و مأموريت هاي يک بخش در راستاي اهداف و مأموريت هاي دستگاه مشخص شده و سپس شاخص هاي ارزيابي آنها تعريف شده و به محاسبه شاخص ها و سپس ارزيابي نتايج شاخص ها اقدام مي شود.
2-2-7-3 ارزيابي عملکرد مدير
از آنجا که در هر سازمان نقش مدير آن سازمان با عنوان يکي از عوامل مهم راهبري و هدايت سازمان غير قابل اغماض مي باشد، لذا ارزيابي عملکرد مدير براي



قیمت: تومان


پاسخ دهید